Chuyện những người giữ 'nhịp thở' rừng Núi Chúa - Phước Bình

Giữa vùng đại ngàn dốc đá gập ghềnh và gai góc của Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình (tỉnh Khánh Hòa), có những con người vẫn ngày đêm âm thầm đạp gai, vượt dốc. Họ không chỉ giữ màu xanh của rừng, mà đang giành lại sự sống, giữ bình yên cho những loài thú quý hiếm trước họng bẫy chực chờ của lâm tặc.

08/10/2026 13:17

Một góc Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình nhìn từ trên cao

Tiếng chim vang giữa triền đá dốc

Đầu tháng 10, nắng cháy hong khô những triền đá gập ghềnh dẫn vào lòng Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình. Chúng tôi theo chân những người kiểm lâm trong một chuyến tuần tra xuyên rừng.

Đường đi không có dấu vết của sự bằng phẳng: Lúc là những gờ đá tai mèo nhọn sắc, khi lại là những dải gai mây đan cài chằng chịt. Mỗi bước chân là một lần phải cúi người, vạch lá, soi tìm từng dấu vết bất thường.

Sau gần một giờ đồng hồ vắt cạn sức lực vượt dốc, đoàn dừng chân bên tảng đá lớn rợp bóng cây. Giữa cái yên lặng như tờ của đại ngàn, bất ngờ một tiếng chim vút lên - trong trẻo, thanh ngoắt và vang vọng qua từng triền núi.

Nghe tiếng kêu, anh Đạt Đông Đoàn Trẻ, Phụ trách Trạm Kiểm lâm Thái An - mỉm cười nhẹ chồm người dậy. Đã có hơn 17 năm gắn bó với từng tán cây nơi đây, anh nhận ra ngay 'người quen': 'Đó là Khướu đầu bạc, loài động vật nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm IIB. Hễ thấy bóng người hay tiếng động lạ, chúng lại cất tiếng báo động cho cả đàn'.

Với người du khách ngơ ngác, đó đơn thuần là một âm thanh thiên nhiên. Nhưng với anh Trẻ và những cán bộ giữ rừng, tiếng chim cất lên đồng nghĩa với việc khu rừng vẫn đang sống, sự sống vẫn đang được chở che.

Lực lượng chức năng đi tuần tra Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình

'Đi tuần mệt lắm, nhưng cứ vào rừng nghe tiếng chim hót ríu rít, thi thoảng bắt gặp vài con thú nhảy nhót thoải mái là mọi mệt mỏi tan biến hết. Mình biết, từng giọt mồ hôi rơi xuống đã góp phần giữ bình yên cho chúng,' anh Trẻ bộc bạch.

Nói rồi, anh quay sang chỉ vào xấp dây bẫy cáp vừa thu gom được. Chỉ tính riêng trong chuyến tuần tra này, lực lượng kiểm lâm đã phát hiện và tháo dỡ 27 chiếc bẫy dây thắt nút do thợ săn giấu kín trong các lùm cây. Mỗi chiếc bẫy tháo xuống là một sinh mạng hoang dã được giải cứu kịp thời.

Dựa vào dân để giữ 'ngôi nhà chung'

Giữ rừng rộng hàng chục nghìn hecta không thể chỉ dựa vào sức người của lực lượng kiểm lâm hay nhân viên ban quản lý. Chìa khóa sinh tồn của đại ngàn nằm ở chính những người dân sống ở dải đất ven rừng.

Anh Cao Văn Giác, nhân viên Tổ bảo vệ rừng Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình, nguyên Trưởng thôn Đá Hang - là người hiểu rõ hơn ai hết cái gút mắc này. Thôn Đá Hang là nơi sinh sống của đông đảo đồng bào Raglai, nằm sát vách lõi rừng.

Lực lượng kiểm lâm dùng ống nhòm để quan sát các khu rừng từ xa

'Ngày xưa, bà con thiếu ăn nên quen cái tay vào rừng phát rẫy, đặt bẫy săn thú. Kiểm lâm giữ đằng trước, dân luồn đằng sau,' anh Giác nhớ lại.

Năm năm trước, anh Giác gạt bỏ những thói quen cũ để khoác lên mình chiếc áo bảo vệ rừng. Từ một người dân bản địa, anh cùng lực lượng chức năng kiên trì 'đi từng nhà, gõ từng cửa' để vận động bà con. Anh giải thích cho họ hiểu: Rừng mất thì nước nguồn cũng kiệt, thú rừng tuyệt chủng thì con cháu sau này chỉ còn thấy trên tivi.

Nhờ sự kiên trì ấy, nhận thức của người dân Raglai đã đổi thay rõ rệt. Những chiếc bẫy thưa dần, tiếng súng săn vắng bóng. 'Đi tuần hằng ngày mới thấy rừng quan trọng thế nào. Giờ bà con không còn phá rừng nữa, tôi mừng lắm vì mình đã góp một phần giữ lại sự đa dạng sinh học cho quê hương,' anh Giác tâm sự.

Theo ông Ngô Tiến Phát, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Núi Chúa, đơn vị hiện đang gánh trên vai trọng trách quản lý, bảo vệ và phòng cháy chữa cháy rừng trên diện tích khoảng 23.843ha trải dài qua 4 xã Vĩnh Hải, Ninh Hải, Thuận Bắc và Công Hải.

Những bước châm không mỏi đi tuần tra bảo vệ rừng

'Muốn bảo vệ động vật hoang dã, trước hết phải bảo vệ sinh cảnh tự nhiên của chúng. Rừng là nơi chúng ăn, ngủ, sinh sản. Nơi môi trường sống bị thu hẹp hay chia cắt thì loài vật cũng tự diệt vong. Do đó, tuyên truyền vận động để phòng ngừa từ sớm, kết hợp tuần tra nghiêm ngặt để ngăn chặn vi phạm là hai chân kiềng không thể tách rời,' ông Phát khẳng định.

Mệnh lệnh từ trái tim

Vườn quốc gia Núi Chúa hiện được xem là một 'kho báu' sinh học vô giá. Anh Trương Thanh Truyền, Phó Trưởng phòng Bảo tồn tài nguyên rừng và biển - đưa ra những con số biết nói: Nơi đây đang lưu giữ 1.971 loài thực vật, 83 loài thú, 233 loài chim, 84 loài lưỡng cư - bò sát cùng hàng trăm loài sinh vật khác.

Trong số đó, có tới 63 loài thực vật và 43 loài động vật nằm trong Sách đỏ Việt Nam cũng như Danh lục Đỏ thế giới (IUCN) đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa.

'Áp lực lên công tác bảo tồn là rất lớn. Chúng tôi phải phối hợp liên tục giữa Kiểm lâm, Ban Quản lý và các tổ cộng đồng nhận khoán để bám sát địa bàn, tháo gỡ bẫy tự chế, chặn đứng nạn khai thác khoáng sản hay săn bắt trái phép ngay từ cửa rừng,' anh Truyền chia sẻ.

Lực lượng chức năng tìm hiểu về các loài cây quý, cần được bảo vệ

Khép lại một ngày tuần tra, nắng chiều nhạt dần sau những tán lá cổ thụ. Giày của những người giữ rừng bám đầy bụi đỏ và vết gai xước, lưng áo ướt đẫm mồ hôi. Họ thu dọn dụng cụ, trở về trạm để chuẩn bị cho kế hoạch của ngày mai.

Giữ rừng không phải là câu chuyện ngày một, ngày hai, cũng không phải là hành trình có điểm dừng. Đó là cuộc chiến bền bỉ, thầm lặng giữa thời bình. Ở đó, những bước chân vẫn miệt mài rẽ gai, vượt đá để giữ cho đại ngàn mãi xanh, để tiếng chim Khướu đầu bạc vẫn ngân vang và muôn loài hoang dã tìm thấy một mái nhà thực sự bình yên.

Theo XUÂN HƯỚNG/baovanhoa.vn