Tà Xùa phát triển du lịch, không đánh mất nét riêng

Từ một xã vùng cao đặc biệt khó khăn, Tà Xùa (Sơn La) đang trở thành điểm đến được du khách trong và ngoài nước quan tâm. Du lịch mở ra sinh kế mới cho người Mông, nhưng cũng đặt ra câu hỏi 'làm sao phát triển dịch vụ mà không đánh mất cảnh quan và bản sắc văn hóa địa phương?'.

13/10/2026 06:44

Du khách trải nghiệm ở Tà Xùa. Ảnh: TG

Du lịch khởi sắc, áp lực bảo tồn gia tăng

Ở độ cao 1.500 - 2.800m, Tà Xùa sở hữu khí hậu mát mẻ quanh năm, hệ sinh thái rừng đặc dụng và biển mây bồng bềnh. Những địa điểm như Sống lưng khủng long, Mỏm cá heo, Cây cô đơn, Đỉnh gió và Thảo nguyên thu hút đông đảo du khách yêu thiên nhiên, trekking. Sức hút này giúp địa phương được đề cử danh hiệu 'Điểm đến du lịch mới nổi hàng đầu châu Á 2026' của World Travel Awards, đồng thời lọt top 26 điểm đến toàn cầu đáng ghé thăm nhất do kênh truyền hình NDTV (Ấn Độ) vinh danh.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Tà Xùa đón khoảng 56.000 lượt khách, doanh thu ước đạt 54 tỉ đồng. Địa phương đặt mục tiêu cả năm đón 120.000 lượt khách, thu 120 tỉ đồng. Với người Mông chiếm gần 99% dân số, du lịch đang tạo thêm nhiều sinh kế ngoài nương rẫy.

Tà Xùa hiện có 88 cơ sở lưu trú cộng đồng, khoảng 300 tài xế xe ôm cùng các hộ kinh doanh ẩm thực, nông sản và dịch vụ hướng dẫn trải nghiệm. Tỉ lệ hộ nghèo giảm từ 37% năm 2024 xuống 33,64% năm 2025.

Tà Xùa phát triển du lịch nhanh kéo theo nhu cầu mở rộng dịch vụ, đặt ra yêu cầu hài hòa giữa phát triển kinh tế và gìn giữ cảnh quan. Tại trung tâm xã, các cơ sở lưu trú, dịch vụ đã nối dài hơn 1km. Cùng với việc sắp xếp không gian xây dựng, địa phương cũng cần quan tâm đến quản lý giá phòng trong mùa cao điểm, nhất là khi tình trạng đại lý ôm phòng, đẩy giá từng xảy ra.

Công tác quản lý còn gặp một số vướng mắc do đất rừng đặc dụng đan xen với khu dân cư hình thành từ lâu. Hạ tầng giao thông đến một số điểm tham quan chưa đồng bộ, việc xử lý rác thải cần được chú trọng hơn. Về nhân lực, một bộ phận người dân, đặc biệt là phụ nữ người Mông, vẫn cần được hỗ trợ thêm về tiếng phổ thông và kỹ năng phục vụ du khách.

Để Tà Xùa giữ được sức hút lâu dài, việc gìn giữ những nét văn hóa làm nên bản sắc địa phương cũng quan trọng như bảo vệ cảnh quan thiên nhiên. Trang phục truyền thống, nghề thủ công, sinh hoạt cộng đồng... sẽ có giá trị hơn khi được giới thiệu gắn với câu chuyện và đời sống thực tế của người Mông, giúp du khách hiểu thêm về vùng đất thay vì chỉ dừng lại ở những bức ảnh check-in.

Để văn hóa bản địa trở thành sản phẩm du lịch có chiều sâu

Quan điểm quản lý được đặt ra là 'không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà làm mất đi cảnh quan tự nhiên và không gian văn hóa nguyên bản'. Theo đó, người dân cần giữ vai trò chủ thể, trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Check-in ở Tà Xùa. Ảnh: TG

Những giá trị văn hóa Mông có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm đặc trưng, từ kiến trúc nhà trình tường, nghề dệt vải lanh, nhuộm chàm, vẽ sáp ong tại bản Trống Tra đến nghề rèn nông cụ, chế tác khèn sáo. Du khách có thể tham gia thêu thổ cẩm, làm bánh giầy, ném pa pao, thưởng thức cơm lam, thịt nướng và văn nghệ cộng đồng... Các hoạt động cần được tổ chức dựa trên đời sống thực tế, có sự tham gia của người dân, tránh biến phong tục thành những màn trình diễn đơn thuần.

Chè shan tuyết cổ thụ Tà Xùa cũng có thể được phát triển theo hướng trải nghiệm. Thay vì chỉ bán búp chè thô, người dân có thể tổ chức hoạt động hái chè, sao chè và thưởng trà, qua đó gia tăng giá trị nông sản và tạo thêm nguồn thu.

Để hiện thực hóa định hướng này, địa phương áp dụng cơ chế 'làn xanh' nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược vào các dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng thân thiện với môi trường . Cùng với đó, tăng cường Tổ quản lý trật tự xây dựng và đất đai, xử lý công trình vi phạm cảnh quan, ban hành Bộ quy tắc ứng xử du lịch và hoàn thiện Đề án quản lý hoạt động du lịch cộng đồng.

Đầu tư có chọn lọc, hướng đến phát triển bền vững

Dự án 30 tỉ đồng chỉnh trang hạ tầng trung tâm xã và kế hoạch kiên cố hóa đường giao thông nông thôn được kỳ vọng cải thiện điều kiện đi lại, diện mạo điểm đến. Địa phương cũng định hướng quy hoạch khu chợ phiên hoặc chợ đêm tập trung cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, tổ chức đào tạo kỹ năng du lịch, tiếng phổ thông và tiếng Anh cho người dân, học sinh.

Tà Xùa có thể tạo dấu ấn bằng chất lượng trải nghiệm, sự tĩnh lặng của núi rừng và cơ hội tìm hiểu văn hóa bản địa. Ảnh: TG

Tà Xùa hướng tới mục tiêu trở thành khu du lịch cấp tỉnh vào năm 2030, đồng thời đang xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận khu bảo tồn thiên nhiên. Để đạt mục tiêu này, quy hoạch cần xác định rõ khu vực được phép phát triển dịch vụ và không gian cần ưu tiên bảo vệ, bảo đảm đầu tư không vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng và môi trường.

Thay vì chạy theo số lượng khách, Tà Xùa có thể tạo dấu ấn bằng chất lượng trải nghiệm, sự tĩnh lặng của núi rừng và cơ hội tìm hiểu văn hóa bản địa. Việc kết nối tour tuyến với Mộc Châu, Bắc Yên, Trạm Tấu, Mù Cang Chải và lòng hồ Sông Đà cũng giúp kéo dài thời gian lưu trú, phân bổ dòng khách và giảm áp lực tại các điểm tham quan.

Danh hiệu quốc tế mở thêm cơ hội quảng bá, nhưng sự phát triển lâu dài của Tà Xùa phụ thuộc vào năng lực quản lý và cách cộng đồng gìn giữ tài nguyên. Khi người dân được hưởng lợi, văn hóa Mông được tiếp nối và cảnh quan được bảo vệ, du lịch mới có thể trở thành sinh kế bền vững cho vùng cao Tây Bắc.

Theo PHÚC BÌNH/baovanhoa.vn