![]()
Những mô-típ quen thuộc được biến thể và lặp lại trong nhiều series phim ngắn - Ảnh minh họa: ITN.
>>> Thay đổi ‘cách mạng’ từ phim ngắn AI: Đừng để AI kể thay câu chuyện con người
>>> Thay đổi ‘cách mạng’ từ phim ngắn AI: ‘Giữ mắt’ người xem bằng mọi giá
>>> Thay đổi ‘cách mạng’ từ phim ngắn AI: ‘Xưởng phim’ chuyển lên màn hình số
Theo một số khảo sát chưa chính thức, hiện nay nhiều người trẻ dành khoảng 6 - 8 giờ mỗi ngày để xem phim ngắn AI, thậm chí trả tiền trong ứng dụng để tiếp tục theo dõi các tập tiếp theo.
Từ một nội dung chỉ kéo dài vài phút, thời gian xem có thể nối dài vài tiếng đồng hồ bởi mỗi tập lại mở ra một tình huống mới, một bí mật chưa được giải đáp hoặc một cú 'bẻ lái' khiến người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo.
Biến mô-típ cũ thành 'cỗ máy' giữ người xem
Đây là một trong những đặc điểm khiến phim ngắn AI có tính gây nghiện. Nội dung ngắn kéo người xem bắt đầu, còn cấu trúc nhiều tập khiến việc dừng lại trở nên khó hơn. Khi một tập kết thúc, câu chuyện chưa thực sự kết thúc; khi một series hoàn tất, trên cùng nền tảng lại có hàng loạt series khác chờ sẵn.
Trên một số nền tảng, mô hình phim ngắn AI khai thác người xem qua từng tập: Xem quảng cáo, dùng xu hoặc trả tiền để mở khóa nội dung tiếp theo. Những khoản chi nhỏ lẻ có thể không gây chú ý, nhưng cộng dồn theo số tập, số series, mức tiêu tiền khá lớn.
Vì vậy, vấn đề không chỉ là phim AI thu hút thế nào, mà nó đang chiếm không chỉ thời gian và tiền bạc của người xem, mà nguy hại hơn chính là sức khỏe tâm thần và hàng loạt hệ lụy khác.
Đằng sau khả năng giữ người xem là những công thức vốn đã quen thuộc trong phim truyền hình, phim dọc và nội dung mạng xã hội: Đại gia giả nghèo, nhân vật quyền lực bị coi thường, người yếu thế chịu đựng rồi trả đũa, nhân vật bị phản bội sau đó đảo ngược số phận, xuyên không, trọng sinh...
Theo đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh, trên các nền tảng như Reels ngày càng xuất hiện dày đặc những series do AI tạo ra, thay thế dần kiểu phim dọc với diễn viên thật vốn phổ biến trước đó. Nhiều câu chuyện dựa vào những tình huống cực đoan, thân phận đặc biệt và liên tục tạo những cú đảo chiều.
![]()
Phim ngắn AI có khả năng tạo và nhân bản nội dung với tốc độ cao.
Những mô-típ này không phải do AI phát minh. Điểm khác biệt nằm ở khả năng nhân bản với tốc độ và số lượng lớn hơn. Khi một công thức chứng minh được khả năng giữ người xem, AI có thể giúp tạo thêm nhiều phiên bản, thay đổi nhân vật, bối cảnh, lời thoại và tình huống mà vẫn giữ nguyên cấu trúc. Nội dung được xem nhiều tiếp tục được sản xuất; công thức hiệu quả được biến thể và đưa trở lại thị trường.
Điều đáng lưu ý là nhiều nội dung hơn chưa chắc đồng nghĩa với nhiều câu chuyện hơn. Một nền tảng có thể xuất hiện hàng nghìn bộ phim mới nhưng phần lớn vẫn xoay quanh những cấu trúc cảm xúc tương tự, bị phản bội, bị coi thường, trả thù, đổi đời, giàu có, quyền lực và chiến thắng.
Khi AI làm cho việc nhân bản trở nên dễ dàng, nguy cơ lớn hơn không nằm ở một bộ phim dở, mà ở khả năng một kiểu nội dung được lặp lại với mật độ ngày càng cao.
'Nuốt' thời gian, hại sức khỏe, lệch lạc nhận thức
Theo đạo diễn Lương Đình Dũng, phim ảnh góp phần định hình cách người xem nhìn về tình yêu, gia đình, thành công và thất bại. Trong nhiều phim ngắn AI, những vấn đề phức tạp được giải quyết bằng các mô-típ đơn giản: Bị coi thường thì chứng minh thân phận, bị phản bội thì trả đũa, thất bại rồi lập tức chiến thắng. Cách kể này phù hợp với đặc trưng video ngắn, nơi cảm xúc được đẩy nhanh và kết quả thường đến ngay.
Đạo diễn Lương Đình Dũng lưu ý, người trẻ có thể tiếp nhận nhiều 'giải pháp' mang tính lý thuyết từ phim ảnh khi chưa có đủ trải nghiệm thực tế để kiểm chứng. Vấn đề không nằm ở một bộ phim riêng lẻ mà ở sự tiếp nhận và tích lũy của rất nhiều nội dung. Khi một kiểu giải quyết được lặp lại với tần suất lớn, nó có thể trở thành khuôn mẫu quen thuộc trong cách người xem hình dung về đời sống.
Phim AI cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của short video. Theo WHO/Europe, tỉ lệ thanh thiếu niên có dấu hiệu sử dụng mạng xã hội có vấn đề tăng từ 7% năm 2018 lên 11% năm 2022. Những biểu hiện được ghi nhận gồm khó kiểm soát thời gian sử dụng, bỏ bê các hoạt động khác và ngủ ít.
![]()
Môi trường video ngắn đặt ra thách thức về thời gian sử dụng và khả năng kiểm soát nội dung.
Những số liệu này không chứng minh phim AI là nguyên nhân, nhưng cho thấy môi trường nội dung số đang đặt ra vấn đề về khả năng thu hút và giữ người dùng ở lại lâu hơn. Với AI, chi phí sản xuất giảm khiến nguồn cung nội dung tăng nhanh; người xem vừa kết thúc một tập đã có thể tiếp tục được dẫn tới tập kế tiếp hoặc một nội dung khác có mô-típ tương tự.
Nghiên cứu năm 2026 về người trẻ sử dụng Douyin cũng ghi nhận mối liên hệ giữa trải nghiệm cuốn hút của short video với hành vi sử dụng mang tính vấn đề và mệt mỏi nhận thức.
Đáng lo hơn, phim AI phản cảm, bạo lực, lệch chuẩn có thể được tạo và nhân bản với tốc độ cao, trong khi trẻ em là nhóm dễ bị tác động. Nội dung không phù hợp có thể ảnh hưởng đến học tập, giao tiếp, cảm xúc và khả năng phân biệt giữa nội dung mô phỏng với thực tế.
Thực tế tại Trung Quốc cho thấy quy mô thách thức này không còn nhỏ. Trong 8 tháng đầu năm 2026, nước này phát hành khoảng 430.000 phim ngắn, hơn 90% có sử dụng AI; 68.000 phim bị yêu cầu gỡ bỏ vì nội dung dung tục, độc hại với trẻ em hoặc vi phạm bản quyền, trong đó phim AI chiếm hơn 90%.
Tại Việt Nam, Cục Điện ảnh mới đây đã yêu cầu các nền tảng rà soát hoạt động phổ biến phim, kể cả những sản phẩm mang tên 'phim ngắn', bảo đảm phân loại và hiển thị cảnh báo theo quy định.
Khi nội dung AI có thể được sản xuất và lan truyền nhanh hơn, kiểm soát phim ngắn không còn là trách nhiệm riêng của nhà sản xuất mà đòi hỏi sự tham gia của nền tảng, gia đình và người dùng.
Cục Điện ảnh (Bộ VH,TT&DL) vừa có văn bản yêu cầu Công ty iQIYI International Singapore PTE. LTD gỡ bỏ phim 'Playboyy: Trò đùa nguy hiểm (mùa 1)' khỏi ứng dụng và website tại Việt Nam. Theo Cục Điện ảnh, phim được phân loại mức C - Phim không được phép phổ biến do vi phạm quy định tại điểm i khoản 1 Điều 9 Luật Điện ảnh năm 2022.
Copy link
Quay lại
