Chất liệu Việt bước lên sân khấu
Diễn ra vào trung tuần tháng 11.2026, chương trình do Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An phối hợp với Nhà hát Nhạc, Vũ Kịch Việt Nam tổ chức tại Rạp Hội An (47 Phan Châu Trinh, phường Hội An, TP. Đà Nẵng). Giữa đô thị quen thuộc với Bài chòi, hát lý và tiếng trống hội, sự hiện diện của opera, ballet và múa đương đại mở thêm cách thưởng thức nghệ thuật cho người dân, du khách.
![]()
Tiết mục biểu diễn tại chương trình 'Đối thoại Á - Âu' ở Rạp Hội An
Đời sống văn hóa Hội An có những thanh âm khó tách khỏi môi trường đã tạo ra chúng: Câu hô Bài chòi gắn với cuộc chơi và sự ứng đối, điệu hát lý được truyền qua sinh hoạt cộng đồng, tiếng trống và lời hát trong lễ hội đi cùng ký ức các thế hệ. Chúng vừa là nghệ thuật, vừa là cách cư dân giao tiếp, vui chơi và trao truyền kinh nghiệm sống.
Trong khi đó, opera, ballet và múa đương đại có quy ước thẩm mỹ, kỹ thuật biểu diễn riêng. Opera dùng giọng hát để chuyển tải cảm xúc; ballet kết hợp kỹ thuật hình thể với âm nhạc, không gian; múa đương đại tìm kiếm cách biểu đạt qua cử chỉ, nhịp chuyển động giữa các cơ thể. Mỗi loại hình đem đến cách cảm nhận riêng.
Mở màn là Mùa đom đóm, tác phẩm múa đương đại do nhóm Hanoi Dance Theater biên đạo trên nền nhạc Hồ Hoài Anh. Hình ảnh ánh đom đóm gợi mối giao cảm giữa con người với thiên nhiên qua chuyển động, tiết tấu và khoảng lặng.
Phần opera giới thiệu Nessun dorma, O soave fanciulla của Giacomo Puccini; Der Hölle Rache của Wolfgang Amadeus Mozart và Libiamo ne’ lieti calici của Giuseppe Verdi.
Khép lại chương trình là trích đoạn ballet Đông Hồ của biên đạo Nguyễn Ngọc Anh, lấy cảm hứng từ những bức tranh dân gian Hứng dừa, Đám cưới chuột, Vinh quy bái tổ, Đánh ghen, Lý ngư vọng nguyệt. Hình tượng, nhân vật và bố cục trên mặt tranh được chuyển thành động tác vũ công, nhịp điệu và cách tổ chức sân khấu.
Tác phẩm sử dụng The New Four Seasons, bản phối của Max Richter từ Bốn mùa của Antonio Vivaldi.
Cuộc 'đối thoại' ở đây không nhất thiết là pha trộn một làn điệu dân gian với kỹ thuật biểu diễn phương Tây. Khi dùng ngôn ngữ ballet để tiếp cận tranh Đông Hồ, nghệ sĩ phải tìm cách làm sống dậy những câu chuyện, phong tục, ước vọng và nét hài hước của người Việt, thay vì dùng hình ảnh dân gian để trang trí.
Giá trị của sự gặp gỡ nằm ở khả năng khiến công chúng nhìn chất liệu quen thuộc bằng cảm quan mới mà không mất đi tinh thần văn hóa. Cách dàn dựng ấy cho thấy nghệ thuật dân gian có thể bước vào sân khấu hàn lâm mà không phải giữ nguyên hình thức biểu đạt ban đầu.
Tuy nhiên, ballet Đông Hồ là tác phẩm sáng tạo lấy cảm hứng từ tranh dân gian, không phải phục dựng di sản. Phân biệt điều này giúp người xem thưởng thức cái mới mà không nhầm lẫn với giá trị nguyên gốc.
Từ câu hô Bài chòi đến hình tượng tranh dân gian trong ballet là khoảng cách lớn về phương thức biểu đạt. Song mỗi loại hình đều có thể làm giàu đời sống văn hóa nếu được tôn trọng trong tính riêng biệt.
Điều này khơi gợi tinh thần của 'Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống': Sáng tạo từ những thanh âm, chất liệu gắn với đời sống và bản sắc Việt.
Với Hội An, Bài chòi, hát lý và âm nhạc dân gian có thể truyền cảm hứng cho sáng tác mới, nhưng sáng tạo không thay thế việc gìn giữ người thực hành, không gian diễn xướng và cách truyền dạy của di sản.
Để sân khấu nuôi dưỡng sáng tạo
Thành lập năm 1959, Nhà hát Nhạc, Vũ Kịch Việt Nam có tác phẩm opera, ballet và múa đương đại. Bên cạnh tác phẩm kinh điển, Nhà hát giới thiệu sáng tạo của nghệ sĩ Việt Nam như Mùa đom đóm, Đông Hồ. Việc đưa các tác phẩm đến Hội An cho thấy khả năng kết nối giữa đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp với văn hóa địa phương.
Hội An có nền tảng cho cuộc gặp gỡ ấy. Năm 2023, thành phố gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian. Nguồn lực sáng tạo trước hết đến từ nghệ nhân, người thợ, cộng đồng thực hành nghệ thuật truyền thống và không gian văn hóa đời thường.
Phát triển đô thị sáng tạo không chỉ là giới thiệu di sản sẵn có mà còn phải tạo điều kiện cho ý tưởng, công chúng và các hình thức hợp tác mới.
Trước Đối thoại Á - Âu, Rạp Hội An đã có nhiều hoạt động. Ngày 3.7.2026, có talkshow Café Di sản với chủ đề kết nối điện ảnh tài liệu với câu chuyện di sản và đời sống đô thị.
Trong Tuần lễ Sáng tạo Hội An 2026, hoạt động Xuyên mạch Văn hóa - Sáng tạo vươn xa khai thác thẻ Bài chòi, Hát Bội, mái phố Hội để phát triển kiểu chữ, hoạt họa và thiết kế đa phương tiện. Triển lãm Thủ công kiến tạo của nhà thiết kế Võ Quang Tỵ đưa tri thức bản địa vào đối thoại với thiết kế đương đại qua những bộ sưu tập thực hiện cùng cộng đồng và nghệ nhân.
Từ điện ảnh, tọa đàm đến thiết kế và biểu diễn, Rạp Hội An đang được sử dụng như không gian văn hóa đa chức năng. Đối thoại Á - Âu góp thêm cách tiếp cận: Đưa nghệ sĩ chuyên nghiệp, nghệ thuật hàn lâm đến với công chúng ở đô thị di sản.
Điều đáng quan tâm không chỉ là số sự kiện, mà là cách các hoạt động nối tiếp nhau để nuôi dưỡng thói quen thưởng thức lâu dài.
Theo đại diện lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, chương trình nhằm phát huy giá trị Đô thị Di sản sáng tạo Hội An, góp phần xây dựng sản phẩm văn hóa du lịch, thúc đẩy công nghiệp văn hóa Đà Nẵng. Ba đêm diễn miễn phí cũng giúp người dân, du khách tiếp cận nghệ thuật hàn lâm.
Qua chương trình, đơn vị tổ chức muốn tìm hiểu thị hiếu khán giả, từ đó có kế hoạch khai thác Rạp Hội An lâu dài, hướng tới điểm gặp gỡ thường xuyên giữa nghệ sĩ và người xem.
Tuy nhiên, sân khấu sáng đèn trong vài đêm chưa đủ tạo nên địa chỉ văn hóa bền vững. Điều cần thiết là lịch biểu diễn phù hợp, sự phối hợp ổn định giữa các đơn vị và hoạt động giáo dục thẩm mỹ để khán giả địa phương có lý do trở lại.
Với người chưa quen opera hay ballet, lời giới thiệu tác phẩm, cuộc trò chuyện với nghệ sĩ hoặc chương trình dành cho học sinh có thể giúp thu hẹp khoảng cách tiếp nhận.
Ở chiều ngược lại, Hội An có thể đem đến chất liệu và cảm hứng cho nghệ sĩ. Trong dự án hợp tác, nghệ nhân và người thực hành văn hóa dân gian cần được coi là chủ thể tri thức, đối tác sáng tạo chứ không chỉ là người cung cấp chất liệu.
Khi các cuộc gặp gỡ được duy trì và gắn với nhu cầu cộng đồng, Rạp Hội An mới có cơ hội thành địa chỉ văn hóa quen thuộc. Đó là ý nghĩa lâu dài đáng trông đợi từ Đối thoại Á - Âu: Những mối liên hệ bền chặt hơn giữa nghệ sĩ, người gìn giữ di sản và công chúng.