Không có khoảng cách cố định giữa sân khấu và đời sống, giữa người biểu diễn và người thưởng thức, cuộc diễu hành quanh Hồ Gươm tạo nên một không gian trình diễn mở, nơi những huyền tích, tín ngưỡng, lễ hội, nghệ thuật dân gian và nghề truyền thống cùng hiện diện trong nhịp sống hôm nay.
Di sản được kể bằng chính con người, trang phục, đạo cụ, động tác diễn xướng và những thực hành văn hóa đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ.
![]()
Di sản được kể bằng chính con người, trang phục, đạo cụ, động tác diễn xướng và những thực hành văn hóa đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ
Từ huyền sử đến những miền di sản sống
Điểm đặc biệt của chương trình nằm ở cách tổ chức không gian trình diễn. Thay vì đặt các tiết mục trong một sân khấu khép kín, Ban tổ chức kết hợp đại thực cảnh với diễu hành di sản, đưa các đoàn nghệ nhân, người dân từ nhiều địa phương cùng tham gia hành trình kể chuyện văn hóa. 17 khối diễu hành được sắp xếp theo chủ đề, kết nối những lớp trầm tích văn hóa từ buổi đầu dựng nước đến truyền thống văn hiến và diện mạo Thủ đô hôm nay.
Mở đầu là chương 'Từ thuở Thăng Long', đưa công chúng trở về với huyền tích Con Rồng Cháu Tiên, biểu tượng về nguồn cội và tinh thần đồng bào. Tiếp đó là không gian tín ngưỡng Tứ Bất Tử với những hình tượng linh thiêng trong tâm thức người Việt: Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử - Tiên Dung và Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh được giới thiệu qua sự kết hợp giữa trình diễn nghệ thuật và diễu hành của các cộng đồng đến từ Ba Vì, Sơn Tây, Phúc Thọ, Kiều Phú. Những thanh âm cồng chiêng Mường, nghi lễ rước Thánh, làn điệu Hát Dô cho thấy sự gắn bó giữa di sản với đời sống tâm linh của người dân.
Trong khi đó, hình tượng Thánh Gióng được tái hiện qua Hội trận Gióng, nghi thức rước hoa tre, hát múa Ải Lao... Những người tham gia không đơn thuần hóa thân thành nhân vật lịch sử mà trực tiếp thực hành các nghi lễ, diễn xướng được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
![]()
'Bách hoa bộ hành' mang đến cho đông đảo nhân dân những khám phá về cổ phục Việt Nam
Màn tái hiện Chiếu dời đô gợi nhắc quyết định lịch sử của vua Lý Thái Tổ năm 1010, mở ra vận hội phát triển của kinh đô Thăng Long. Cùng với đó, Thăng Long Tứ Trấn với bốn ngôi đền Bạch Mã, Voi Phục, Kim Liên, Quán Thánh được giới thiệu như những biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng gắn bó với lịch sử hình thành và phát triển của kinh thành.
Nếu chương đầu tiên đưa người xem trở về với cội nguồn và những biểu tượng tâm linh, chương 'Hà thành phồn hoa' lại mở ra bức tranh về truyền thống hiếu học, nghệ thuật dân gian và sự tài hoa của người Thăng Long.
Hình ảnh sĩ tử lên kinh, trạng nguyên vinh quy bái tổ gợi nhắc truyền thống trọng đạo học, trọng dụng hiền tài. Sự góp mặt của 12 làng khoa bảng tiêu biểu như Đông Ngạc, Tả Thanh Oai, Tây Mỗ, Bát Tràng, Phú Thị... cho thấy chiều sâu của truyền thống hiếu học vẫn được lưu giữ trong ký ức và niềm tự hào của các cộng đồng làng xã.
Sức sống của di sản còn được thể hiện qua những loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: tiếng đàn đáy, nhịp phách và giọng hát ca trù; điệu múa Bài Bông, múa Bồng; nghệ thuật rối nước; tiếng trống, nhịp phách của hát chèo tàu Tổng Gối.
![]()
![]()
Những đoàn diễu hành lụa Vạn Phúc, áo dài Trạch Xá, quạt giấy Chàng Sơn, hoa Tây Tựu, đào Nhật Tân... mang đến diện mạo sinh động của di sản trong đời sống đô thị
Đáng chú ý, các nghệ nhân, thành viên phường rối Đào Thục, Tây Phương, Tế Tiêu, Phúc Lợi; các đoàn cồng chiêng người Mường đến từ Ba Vì, Suối Hai, Yên Xuân, Yên Bài cùng những cộng đồng thực hành kéo co đã trực tiếp mang di sản địa phương đến với công chúng.
Đặc biệt, kéo co ngồi đền Trấn Vũ và kéo mỏ Xuân Lai không chỉ là những trò chơi dân gian mà còn chứa đựng quan niệm về sức mạnh cộng đồng, sự đoàn kết và ước vọng mùa màng no đủ. Việc đưa những thực hành này vào chương trình giúp công chúng cảm nhận di sản bằng sự tham gia và trải nghiệm, thay vì chỉ tiếp nhận qua những thông tin giới thiệu.
Không gian diễu hành còn có sự góp mặt của nhiều làng nghề truyền thống. Từ gốm Bát Tràng, tranh dân gian Hàng Trống, tò he Xuân La, đan cỏ tế, chuồn chuồn tre, hương Quảng Phú Cầu đến nón Mã Kiều, diều Bá Dương Nội, quạt giấy Chàng Sơn... mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn của một vùng đất và bàn tay sáng tạo của người thợ.
Những nghề truyền thống ấy không chỉ tạo nên sinh kế mà còn lưu giữ tri thức, kỹ năng, thẩm mỹ và nếp sống của cộng đồng.
Đưa di sản vào đời sống đương đại
Nếu hai chương đầu tập trung vào chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa, chương 'Thủ đô hội nhập' mở ra hình ảnh Hà Nội năng động, sáng tạo nhưng vẫn gắn bó với những giá trị truyền thống. Những đoàn diễu hành lụa Vạn Phúc, áo dài Trạch Xá, quạt giấy Chàng Sơn, hoa Tây Tựu, đào Nhật Tân... mang đến diện mạo sinh động của di sản trong đời sống đô thị.
![]()
Điệu múa 'Con đĩ đánh bồng' của người Ải Lao
Hình ảnh những tà áo dài, Việt phục truyền thống cùng các đoàn nghệ sĩ, nghệ nhân, vận động viên và người dân tạo nên sự kết nối giữa quá khứ với hiện tại. Nội dung 'Rực rỡ khát vọng - Vươn tầm thế giới' với âm nhạc trực tiếp và Carnaval trang phục quốc tế, dự kiến có khoảng 150 diễn viên tham gia, tiếp tục mở rộng không gian biểu đạt, đặt di sản trong mối quan hệ với sáng tạo và giao lưu văn hóa quốc tế.
Sự tham gia của 200 học sinh lớp 6 trong đại cảnh kết cũng gửi gắm thông điệp về sự tiếp nối, trao truyền các giá trị văn hóa giữa các thế hệ.
Nhìn từ cách thức tổ chức, giá trị nổi bật của chương trình không chỉ nằm ở quy mô gần 4.000 người tham gia hay số lượng di sản được giới thiệu, mà còn ở việc xác lập vai trò của cộng đồng trong quá trình bảo tồn và phát huy di sản.
Người dân từ các xã, phường không đứng ngoài để xem một chương trình nghệ thuật về văn hóa địa phương mình. Họ chính là những người mang di sản đến với công chúng, kể câu chuyện quê hương bằng tiếng trống, điệu múa, nghi lễ, trang phục và những kỹ năng đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
![]()
Tái hiện màn đánh trận của Di sản Hội Gióng
![]()
Đây cũng là điểm khác biệt giữa một chương trình biểu diễn nghệ thuật thông thường với không gian thực hành, lan tỏa di sản. Bởi di sản văn hóa phi vật thể không thể chỉ được bảo tồn bằng việc lưu giữ tư liệu, phục dựng hình thức hay tái hiện trên sân khấu. Sức sống của di sản trước hết phụ thuộc vào cộng đồng nắm giữ, vào khả năng tiếp tục thực hành, truyền dạy và sáng tạo trong đời sống đương đại.
Khi nghệ nhân cao tuổi cùng thế hệ trẻ tham gia trình diễn; khi những làn điệu dân gian, nghi lễ truyền thống được cất lên giữa không gian công cộng; khi người dân tự hào giới thiệu nghề truyền thống, phong tục và di sản quê hương, đó chính là quá trình trao truyền văn hóa diễn ra tự nhiên. Di sản không còn là câu chuyện của quá khứ mà trở thành một phần của hiện tại.
Đánh giá về chương trình, NSND Lê Chức cho rằng, diễu hành di sản góp phần khẳng định sức sống của những giá trị văn hóa trong đời sống đương đại. Từ một làn điệu dân gian, sản phẩm thủ công đến hình ảnh đoàn rước truyền thống, tất cả được đặt trong không gian đô thị hiện đại, nơi người dân và du khách có thể trực tiếp thưởng thức, tìm hiểu và tương tác. Đây cũng là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, thay vì chỉ được nhắc đến trong sách vở hay không gian trưng bày.
![]()
Nghệ nhân làng nghề diễu hành quanh Hồ Gươm
Chị Phan Thị Thắng (Đội Sênh tiền Đông, Trấn Bạch Mã) chia sẻ: 'Chúng tôi vừa hạnh phúc, vừa tự hào. Khi từng nhịp sênh vang lên phục vụ đoàn rước, mỗi thành viên đều thấy rõ trách nhiệm và niềm vinh dự của thế hệ đi trước trong việc góp phần gìn giữ nét đẹp truyền thống của Thủ đô Hà Nội nói riêng và đất nước nói chung. Hơn hết, chúng tôi mong mỏi thế hệ trẻ hôm nay sẽ tiếp nối và duy trì ngày hội văn hóa này để bản sắc quê hương luôn được gìn giữ và phát triển bền lâu'.
Tham gia biểu diễn tiết mục 'Thánh Gióng - khát vọng Việt Nam', ca sĩ Đỗ Hoàng Hiệp bày tỏ niềm vinh dự, tự hào khi được góp mặt tại không gian linh thiêng bên Tượng đài Vua Lý Thái Tổ, hòa mình vào không khí hào hùng của tiếng trống hội Thăng Long và dòng chảy di sản từ thuở lập đô đến Thủ đô hội nhập hôm nay.
Anh hy vọng chương trình góp phần lan tỏa niềm tự hào về những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời nhắn nhủ mọi người đoàn kết, đồng lòng tôn vinh vẻ đẹp con người và đất nước Việt Nam.
Một vị khách quốc tế, bà Nancy, cũng chia sẻ ấn tượng về Hà Nội và cho rằng việc tôn vinh văn hóa, di sản có ý nghĩa thiết thực đối với sức mạnh của mỗi quốc gia và hành trình phát triển trong tương lai. 'Trân trọng và tôn vinh truyền thống sẽ tạo dựng nền tảng vững chắc để chúng ta tự tin tiến về phía trước', bà nói.
Điều đọng lại sau những bước chân diễu hành không chỉ là niềm vui được góp mặt trong một sự kiện văn hóa lớn, mà còn là niềm tự hào của những người trực tiếp gìn giữ di sản. Với các nghệ nhân, đây là dịp để tiếng hát, điệu múa, nghi lễ và nghề truyền thống của quê hương được nhiều người biết đến hơn.
Với người dân, nhất là thế hệ trẻ, đó là cơ hội hiểu thêm về lịch sử, văn hóa nơi mình sinh sống, nhận ra những gì cha ông trao truyền không phải câu chuyện xa xôi mà vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay.
![]()
![]()
Du khách và người dân Thủ đô hào hứng với chương trình
Đặt đại thực cảnh bên bờ Hồ Gươm – không gian biểu tượng của Thủ đô – chương trình tạo nên cuộc gặp gỡ giữa di sản các vùng đất với công chúng trong nước và quốc tế. Hồ Gươm không chỉ là nơi diễn ra một sự kiện văn hóa mà còn trở thành điểm hội tụ những sắc màu văn hóa Thăng Long - Hà Nội, nơi các giá trị truyền thống được nhìn nhận trong mối quan hệ với đời sống đô thị và khát vọng phát triển của Thủ đô.
Trong bối cảnh Hà Nội đang tìm kiếm những phương thức mới để phát huy nguồn lực văn hóa, cách làm này gợi mở một hướng đi có ý nghĩa: đưa người dân trở lại vị trí trung tâm của hoạt động bảo tồn và sáng tạo văn hóa. Bởi suy cho cùng, không có cộng đồng thì di sản khó có thể tồn tại như một thực thể sống. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể, di sản sẽ không bị đóng khung trong bảo tàng hay những kịch bản sân khấu, mà tiếp tục được thực hành, trao truyền và làm giàu trong dòng chảy đời sống.
Đó cũng là thông điệp sâu sắc mà đại thực cảnh bên Hồ Gươm gửi gắm: gìn giữ di sản không chỉ là bảo vệ những giá trị đã có, mà còn là tạo điều kiện để nhân dân tiếp tục sáng tạo, trao truyền và viết tiếp câu chuyện văn hóa của dân tộc trong hôm nay và mai sau.