Giải mã tâm lý so bì ở trẻ và cẩm nang ứng xử của cha mẹ

Khi trẻ có tâm lý so sánh thường gây ra cảm giác tự ti, áp lực, ghen tị hoặc làm giảm động lực cố gắng của trẻ.

13/11/2026 11:28

Khi thấy các bạn khác có đồ chơi mới, quần áo đẹp, trẻ sẽ cảm thấy mình cũng nên có. (Ảnh: ITN).

Cha mẹ nào cũng mong muốn con mình lớn lên khỏe mạnh, hạnh phúc, không bị tâm lý so sánh chi phối, đồng thời sở hữu giá trị sống đúng đắn, gu thẩm mỹ lành mạnh và suy nghĩ tích cực.

Nhưng, chúng ta nên làm thế nào để đối diện với tâm lý so sánh của trẻ và giúp con xây dựng những quan điểm sống tốt?

Hiểu nguyên nhân tâm lý so bì của trẻ

Bé Minh, từ trường mầm non về nhà, cứ quấn lấy mẹ đòi mua một món đồ chơi Transformer mới ra mắt. Mẹ hỏi tại sao bé lại muốn món đó đến vậy, bé nói rằng bạn ở lớp có, mà Transformer của bạn ấy có thể biến hình thành nhiều kiểu.

Đây chính là biểu hiện của tâm lý so bì của trẻ. Khi thấy các bạn khác có đồ chơi mới, quần áo đẹp, trẻ sẽ cảm thấy mình cũng nên có.

Tâm lý so bì này còn bắt nguồn từ ảnh hưởng của môi trường xã hội. Hiện nay mạng xã hội phát triển, trẻ rất dễ tiếp xúc với đủ thứ quảng cáo tiêu dùng và hình ảnh cuộc sống xa hoa của các ngôi sao. Ví dụ, trên các nền tảng video ngắn, trẻ thấy người ta trưng bày các bữa tiệc sinh nhật đắt tiền, chúng sẽ nghĩ rằng mình cũng nên có một bữa tiệc tương tự.

Hướng dẫn trẻ nhìn nhận đúng về sự khác biệt vật chất

Khi trẻ xuất hiện tâm lý so sánh, việc đầu tiên chúng ta cần làm là hướng dẫn trẻ nhìn nhận đúng về sự khác biệt vật chất. Ví dụ, kể cho trẻ nghe một số câu chuyện về hoàn cảnh kinh tế khác nhau của các gia đình. Mẹ bé Minh từng kể cho bé nghe câu chuyện về một đứa trẻ ở vùng núi. Gia đình đứa trẻ đó rất nghèo, nhưng vẫn nỗ lực học tập, dùng tri thức để thay đổi số phận.

Thông qua câu chuyện này, Minh hiểu rằng hoàn cảnh mỗi gia đình đều khác nhau, không thể chỉ dựa vào vật chất để đánh giá giá trị của một người.

Ngoài ra, khi trẻ muốn mua những món đồ giống người khác, chúng ta cũng có thể cùng trẻ phân tích sự cần thiết của món đồ đó. Ví dụ, Minh muốn món đồ chơi Transformer, mẹ hỏi bé: 'Bây giờ những món đồ chơi con đang có vẫn chơi được chứ? Chúng có mang lại cho con niềm vui không?'. Minh suy nghĩ một chút rồi nói: 'Vâng, đồ chơi hiện tại cũng chơi được, nhưng con thấy món Transformer đó đẹp quá'.

Mẹ bé tiếp tục nói: 'Đồ đẹp không nhất thiết là thứ chúng ta cần, chúng ta phải học cách trân trọng những gì mình đã có'. Qua sự hướng dẫn của mẹ, Minh thấy rằng, mình vẫn còn rất nhiều món đồ chơi yêu thích, có món cậu chỉ chơi vài lần.

Nuôi dưỡng sự tự tin và giá trị bản thân trẻ

Để giúp trẻ vượt qua tâm lý so sánh, chúng ta cần nuôi dưỡng sự tự tin và giá trị bản thân cho trẻ. Chúng ta có thể khuyến khích trẻ phát triển sở trường và sở thích của mình. Ví dụ, mẹ bé Minh nhận thấy con rất thích hội họa, nên đã cho bé đăng ký một lớp vẽ.

Trong lớp vẽ, kỹ năng vẽ của Minh đã được cải thiện rất nhiều, và tác phẩm của bé còn được khen ngợi trong triển lãm của trường. Khi thấy tác phẩm được công nhận, sự tự tin của Minh đã tăng lên rất nhiều, bé cũng dần hiểu rõ giá trị bản thân và không còn quá quan tâm đến việc so sánh vật chất nữa.

Cùng lúc đó, với vai trò là phụ huynh, chúng ta cũng nên khen ngợi những điểm tốt của con nhiều hơn. Ví dụ, Minh rất tốt bụng, thường giúp đỡ bạn bè. Mẹ hay nói với bé: 'Con thật là một đứa trẻ hay giúp đỡ người khác, đó là phẩm chất quý giá hơn bất cứ thứ vật chất nào'. Qua những lời khen như vậy, giá trị bản thân của Minh được củng cố, bé cũng vững tin hơn vào giá trị của mình, không còn bị tâm lý so sánh làm phiền nữa.

Để giúp trẻ vượt qua tâm lý so bì và xác lập các quan điểm sống đúng đắn, các bậc phụ huynh, cần phải kiên nhẫn và khôn ngoan, giúp trẻ xây dựng giá trị sống đúng đắn thông qua việc làm gương, đọc sách, kể chuyện hay tham gia các hoạt động từ thiện; dẫn dắt trẻ thưởng thức các tác phẩm nghệ thuật và tập trung vào vẻ đẹp bên trong để phát triển thẩm mỹ lành mạnh.

Chỉ cần chúng ta nỗ lực, con cái chúng ta sẽ lớn lên khỏe mạnh, hạnh phúc và có một tương lai tươi sáng.

TIN LIÊN QUAN