Giải bài toán về bảo đảm an toàn thực phẩm đối với loại hình kinh doanh buôn bán nhỏ lẻ

Quản lý an toàn thực phẩm đối với loại hình kinh doanh buôn bán nhỏ lẻ, từ những gánh hàng rong, xe đẩy đến các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố từ trước đến nay luôn luôn là một bài toán nan giải đối với cơ quan quản lý nhà nước.

11/11/2026 22:26

Người bán hàng rong và kinh doanh thức ăn đường phố được xếp vào danh mục miễn cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. (Ảnh minh họa: ĐỖ THOA)

Buôn bán nhỏ lẻ, từ những gánh hàng rong, xe đẩy đến các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, không chỉ là một nét văn hóa đặc trưng mà còn là 'nồi cơm', là sinh kế thường nhật của hàng triệu người dân Việt Nam. Quản lý an toàn thực phẩm đối với loại hình kinh doanh này từ trước đến nay luôn là một bài toán nan giải đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Tính di động cao, hạ tầng đơn giản, nguồn nước hạn chế và thói quen mua nguyên liệu trôi nổi tại các chợ truyền thống, không rõ nguồn gốc xuất xứ, giá rẻ khiến cho thức ăn đường phố luôn tiềm ẩn nguy cơ cao về ngộ độc thực phẩm hoặc tiềm ẩn khả năng âm thầm gây bệnh thận, gan, tiểu đường, ung thư….

Miễn toàn bộ thủ tục hành chính đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố

Theo ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), thay vì áp dụng tư duy quản lý cứng nhắc, cào bằng hoặc cấm đoán cực đoan, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đã thể hiện một bước đột phá. Lấy nguyên tắc 'sức khỏe người dân là trên hết', dự thảo Luật thiết lập một hành lang pháp lý linh hoạt, vừa siết chặt các tiêu chuẩn vệ sinh cốt lõi để bảo vệ người tiêu dùng, vừa tháo gỡ rào cản hành chính để bảo đảm con đường mưu sinh chính đáng của những người buôn bán nhỏ lẻ.

Điểm sáng mang tính cải cách nhất trong dự thảo Luật chính là việc cắt giảm cơ bản thủ tục 'tiền kiểm' không phù hợp với thực tiễn mưu sinh của người dân lao động nhỏ lẻ.

Theo đó, các đối tượng như cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, người bán hàng rong và kinh doanh thức ăn đường phố được xếp vào danh mục miễn cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Đồng thời, các sản phẩm thực phẩm được chế biến tại cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và cơ sở nhỏ lẻ cũng thuộc diện được miễn đăng ký bản công bố sản phẩm và miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Như vậy, thay vì phải làm thủ tục để được đưa sản phẩm ra lưu thông trên thị trường, được cấp giấy phép hoạt động, người buôn bán nhỏ lẻ có thể dễ dàng tham gia hoạt động kinh doanh thực phẩm phù hợp điều kiện, hoàn cảnh của bản thân.

Miễn giấy phép không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý

Ông Thịnh cho biết, mặc dù được miễn cấp phép cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, các cơ sở kinh doanh, buôn bán thực phẩm nhỏ lẻ, điểm bán thức ăn đường phố, điểm bán hàng lưu động vẫn phải tuân thủ các điều kiện tối thiểu về an toàn thực phẩm.

Kế thừa từ Luật An toàn thực phẩm 2010, các điều kiện tối thiểu phải tuân thủ đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ bao gồm: phải sử dụng nguồn nước bảo đảm tiêu chuẩn nước sạch sinh hoạt, địa điểm kinh doanh bảo đảm các nguyên tắc phòng tránh ô nhiễm thực phẩm, nguyên liệu thực phẩm phải rõ nguồn gốc, người bán hàng phải tuân thủ thực hành vệ sinh tốt trong quá trình chế biến, phục vụ…

Bên cạnh đó, đổi lại sự thông thoáng về thủ tục hành chính, người kinh doanh, buôn bán nhỏ lẻ sẽ cần phải thông báo thông tin cá nhân, địa điểm kinh doanh và cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm để cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm thực hiện các biện pháp hậu kiểm.

Tại dự thảo Luật đã quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, các điểm kinh doanh thức ăn đường phố.

Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã vẫn có thể sử dụng thông tin được cung cấp để thực hiện kiểm tra, giám sát nhằm tăng cường sự tuân thủ của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, chủ động phòng ngừa nguy cơ xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng từ xa.

Song song với việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm cũng đã được Bộ Chính trị phê duyệt hoàn thiện theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.

Theo đó, tại các xã, phường sẽ thành lập các tổ công tác liên ngành về an toàn thực phẩm để tăng cường năng lực thực thi, nhằm thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn người sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ tuân thủ quy định bảo đảm an toàn thực phẩm.

Hợp pháp hóa truy xuất nguồn gốc thông qua 'sổ ghi chép'

Một trong những bài toán khó là khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải cung cấp các thông tin về nguồn gốc thực phẩm, vốn là một rào cản lớn đối với các đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ. Dự thảo Luật đã có những quy định hết sức phù hợp, linh động với thực tiễn và tập quán kinh doanh của nhóm đặc thù này.

Cụ thể, thay vì ép buộc những người bán xôi, bán bánh mì, xe đẩy, bán phở gánh rong phải có hệ thống hóa đơn đỏ điện tử, một điều gần như bất khả thi, dự thảo Luật quy định người kinh doanh thức ăn đường phố và nhỏ lẻ có trách nhiệm lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu bằng hóa đơn, chứng từ, 'sổ ghi chép' hoặc bất kỳ hình thức phù hợp nào khác.

Theo Cục An toàn thực phẩm, việc luật hóa giá trị của cuốn sổ ghi chép tay mua bán hằng ngày là sự thấu hiểu sâu sắc tập quán buôn bán của người dân, là thói quen của hầu hết các tiểu thương nhỏ lẻ. Điều này giúp cơ quan chức năng vẫn có thể truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố ngộ độc, đồng thời buộc người bán phải tự nâng cao ý thức, tránh xa các nguồn thực phẩm ôi thiu, nguyên liệu trôi nổi rẻ tiền, không rõ nguồn gốc.

Theo Hà Minh/Nhân dân