![]()
Khám sàng lọc có vai trò quyết định đối với người mắc bệnh COPD. (Ảnh: THẾ ANH)
Theo thống kê tại Việt Nam, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đứng thứ 3 trong các nguyên nhân tử vong với khoảng 25.000 ca mỗi năm. Khi nói đến COPD, nhiều người thường nghĩ ngay đến thuốc lá, thuốc lào. Đây đúng là những yếu tố nguy cơ cao, nhưng không phải là những yếu tố duy nhất. Vì khói bếp, ô nhiễm không khí hay việc thường xuyên tiếp xúc với bụi và hóa chất trong công việc… cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Vì vậy, khi có những triệu chứng kéo dài như ho, khạc đờm hay khó thở, nhất là ở người có yếu tố nguy cơ, mọi người không nên chủ quan mà cần đi khám để được đánh giá đúng. Và để xác nhận chẩn đoán chính xác COPD, một bước rất quan trọng là đo chức năng hô hấp.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: Những người có các triệu chứng của COPD thường là người trên 40 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào, tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ gây bệnh và có các triệu chứng hô hấp mạn tính như ho, khạc đờm kéo dài nhiều năm. Với những trường hợp nghi ngờ nên đến các cơ sở y tế để được chẩn đoán. COPD cũng như các bệnh khác, các bác sĩ chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng, triệu chứng thăm khám và rất cần các xét nghiệm cận lâm sàng để chẩn đoán xác định.
![]()
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai. (ẢNH: DƯƠNG LIỄU)
Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định COPD là kết quả của hô hấp ký, nhằm đánh giá khả năng thông khí của người bệnh. Do đó, những trường hợp có triệu chứng lâm sàng nghi ngờ rất cần được thực hiện kỹ thuật đo hô hấp ký.
Việc đến cơ sở y tế để có thể thăm khám và khi xác định chính xác mắc bệnh sẽ được bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp. Việc chẩn đoán sớm rất quan trọng, giúp ngăn chặn tiến triển xấu của bệnh, hạn chế các đợt cấp cũng như giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong.
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết: COPD là một bệnh mạn tính với tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong tương đối cao, được coi là một trong những bệnh trong nhóm bệnh ưu tiên được quản lý bằng cả một hệ thống y tế. Mục tiêu điều trị bệnh COPD bao gồm: Giúp người bệnh có cuộc sống tốt hơn thông qua việc kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, giảm nguy cơ lâu dài, giúp kéo dài tuổi thọ cho người bệnh. Ngoài ra, việc bệnh nhân nhận diện sớm các dấu hiệu của đợt cấp để có hướng xử trí tiếp theo cũng là một vấn đề rất quan trọng.
Trong nhiều năm qua, Bệnh viện Bạch Mai được Bộ Y tế giao cho nhiệm vụ đầu mối triển khai chương trình phòng chống bệnh COPD và hen phế quản. Kết quả triển khai chương trình cho thấy thực hiện quyết liệt và đồng bộ tất cả những hoạt động sẽ góp phần giúp bệnh nhân mắc COPD và hen phế quản được tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp nhất. Đối với COPD và hen phế quản cũng như các bệnh lý khác, việc phát hiện càng sớm thì hiệu quả quản lý càng cao, kết quả điều trị càng tốt và giúp giảm đáng kể chi phí.
Ngoài ra việc kết nối giữa các tuyến trong hệ thống y tế là rất cần thiết, giúp người bệnh được quản lý tốt tại tuyến cơ sở. Y tế cơ sở là tuyến đầu, giữ vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện và sàng lọc những đối tượng có yếu tố nguy cơ hoặc có triệu chứng bệnh, từ đó tiếp cận chẩn đoán sớm. Đồng thời sẽ quản lý và theo dõi người bệnh sau khi đã có hướng dẫn chẩn đoán và phác đồ điều trị từ tuyến trên.
![]()
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh. (ẢNH: DƯƠNG LIỄU)
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trọng Khoa cho rằng, về góc độ quản lý nhà nước, cần tiếp tục tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc triển khai chương trình hiệu quả, bao gồm các vấn đề liên quan đến cung ứng thuốc, phương tiện, vật tư, cơ chế đào tạo nhân lực và quy định về phạm vi hành nghề để tuyến y tế cơ sở có thể chủ động quản lý người bệnh tại tuyến của mình.
Mặt khác xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa các bệnh viện tuyến trên và y tế cơ sở vì bên cạnh việc phối hợp quản lý điều trị, cần có sự hỗ trợ từ xa để tăng độ chính xác trong chẩn đoán, cũng như theo dõi sát sao nhằm phát hiện sớm các biến chứng, những vấn đề liên quan đến đợt cấp hoặc những bất thường để có thể quản lý tốt bệnh nhân.
Việc cung ứng thuốc cũng phải đầy đủ và ổn định. Nếu trạm y tế thực hiện quản lý nhưng lại thiếu thuốc, người bệnh sẽ không ở lại mà dồn lên các bệnh viện tuyến trên, khiến quá trình đi lại, tiếp cận điều trị trở nên tốn kém, ảnh hưởng đến khả năng duy trì điều trị lâu dài và làm tăng tỷ lệ bỏ trị. Ngược lại, khi y tế cơ sở quản lý trực tiếp, người bệnh sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí và việc tiếp cận dịch vụ y tế sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
Ngoài ra, do COPD không phải là bệnh dễ chẩn đoán và cũng là một bệnh cần phải được đào tạo tương đối kỹ lưỡng để có thể theo dõi, giám sát, điều trị tốt. Vì thế, đội ngũ bác sĩ tuyến cơ sở phải được đào tạo bài bản. Đồng thời phát triển các lực lượng hỗ trợ khác như điều dưỡng (để theo dõi, chăm sóc, giám sát) và kỹ thuật viên đo chức năng hô hấp, kết hợp cùng hệ thống hỗ trợ y tế từ xa để trực tiếp trợ giúp người bệnh.
Để quản lý hiệu quả và hạn chế thấp nhất những ảnh hưởng của căn bệnh này, các chuyên gia y tế cho rằng cần đưa COPD vào chiến lược quốc gia về phòng chống bệnh không lây nhiễm với các đầu tư tương xứng nhằm đạt được các mục tiêu quan trọng đó là: Giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng sống, tăng số năm sống khỏe cho người bệnh.
'COPD ảnh hưởng rất lớn đến sức lao động và chất lượng cuộc sống (thuộc nhóm bệnh có tỷ lệ ảnh hưởng lớn nhất), chúng ta không chỉ quan tâm đến việc giảm tử vong mà còn phải chú trọng đến các lĩnh vực khác, nhất là số năm sống khỏe của người bệnh', Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thu Phương nêu rõ.
Bên cạnh sự cố gắng của hệ thống y tế, cần sự hành động của người bệnh, gia đình và cộng đồng. Với những người có triệu chứng hô hấp mạn tính, tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào hoặc tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán sớm. Khi đã được chẩn đoán bệnh, người bệnh cần trang bị kiến thức về bệnh, tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn điều trị và giữ kết nối thường xuyên với nhân viên y tế để có kế hoạch hành động phù hợp khi xuất hiện các diễn biến bất thường.
Vai trò của gia đình đối với người bệnh COPD là vô cùng quan trọng. Gia đình đồng hành cùng người bệnh vì họ rất cần sự động viên, hỗ trợ về tinh thần, cũng như sự chăm sóc tận tình từ những người thân trong gia đình.