Chủ động nguồn nước cho mùa khô phía nam Khánh Hòa

Dù dung tích nhiều hồ chứa còn thấp, ngành thủy lợi khu vực phía nam Khánh Hòa đang chủ động tích trữ, điều tiết và kết nối nguồn nước, sẵn sàng phục vụ sản xuất vụ đông xuân 2026-2027 và mùa khô năm 2027.

05/11/2026 17:05

Hệ thống hồ chứa tại khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa được điều tiết phù hợp, bảo đảm phục vụ sản xuất vụ đông xuân 2026-2027 và mùa khô năm 2027. (Ảnh: NGUYỄN CÔNG)

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến lượng mưa và dòng chảy ngày càng khó lường, việc quản lý, phân phối và sử dụng tiết kiệm từng mét khối nước trở thành yêu cầu cấp thiết, quyết định khả năng duy trì sản xuất và ổn định sinh kế người dân.

Điều tiết linh hoạt, giữ nhịp sản xuất

Ngày 5/11, ông Nguyễn Công Xưng, Chủ tịch kiêm người đại diện theo pháp luật Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận (Công ty) cho biết, đơn vị đang tập trung điều tiết, phân phối và tích trữ nước; đồng thời xây dựng phương án cấp nước sát với nhu cầu thực tế, chủ động ứng phó mùa khô sắp tới.

Giữa điều kiện nguồn nước tại nhiều hồ chứa thấp hơn mức trung bình cùng kỳ nhiều năm, việc đưa nước về đồng ruộng đòi hỏi sự tính toán chặt chẽ, linh hoạt theo từng vùng tưới và lịch thời vụ. Vụ hè thu năm 2026, bằng việc điều hành hợp lý, công ty đã bảo đảm cấp nước đạt 100,6% kế hoạch; toàn bộ diện tích lúa hè thu đã thu hoạch, góp phần duy trì nhịp sản xuất và ổn định đời sống nông dân.

Lũy kế 10 tháng năm 2026, tổng diện tích được cấp nước tưới đạt hơn 64.790ha, bằng 94,09% kế hoạch năm. Kết quả này phản ánh nỗ lực của ngành thủy lợi trong việc khai thác hiệu quả nguồn nước hiện có, nhất là khi áp lực thiếu hụt ngày càng hiện hữu ở một số khu vực.

Nhân viên Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận vận hành kỹ thuật, điều tiết nước tưới cho các vùng sản xuất trên địa bàn. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Để duy trì dòng nước đến từng cánh đồng, công ty xây dựng kế hoạch cấp nước gắn với lịch xuống giống, thường xuyên theo dõi mực nước hồ chứa, phối hợp các nhà máy thủy điện Đa Nhim, Mỹ Sơn, Tân Mỹ điều tiết dòng chảy về hạ du. Công tác kiểm tra, bảo trì hệ thống kênh mương và công trình đầu mối cũng được tăng cường nhằm hạn chế thất thoát, nâng cao hiệu suất dẫn nước.

Trong quản lý thủy lợi, nguồn nước đơn thuần được đánh giá bằng dung tích hồ chứa mà do khả năng điều tiết và đưa nước đến đúng nơi, đúng thời điểm. Một hồ chứa có lượng nước lớn nhưng hệ thống dẫn chuyển hạn chế vẫn khó bảo đảm nhu cầu cho vùng tưới; ngược lại, việc kết nối hiệu quả các công trình có thể giúp phân bổ nguồn nước hợp lý, giảm áp lực thiếu hụt cục bộ trước những biến động ngày càng khó dự báo của thời tiết.

Kết nối nguồn nước, ứng phó mùa khô

Theo số liệu cập nhật đến ngày 2/11, tổng lượng nước tại 24 hồ chứa do công ty quản lý đạt hơn 299,3 triệu m³, tương đương 59,5% dung tích thiết kế, còn thiếu hơn 203 triệu m³ so với khả năng tích trữ tối đa.

Đáng chú ý, nguồn nước phân bố không đồng đều giữa các hồ. Trong khi Tân Giang, Ma Trai, Suối Lớn và Núi Một đã đạt hoặc vượt dung tích thiết kế thì các hồ Sông Trâu, Sông Than, Sông Biêu... vẫn ở mức thấp. Sự chênh lệch này đặt ra áp lực lớn đối với công tác điều hành, bởi khả năng cấp nước của từng vùng không phụ thuộc vào tổng lượng nước tích trữ mà gắn với vị trí hồ, đặc điểm lưu vực, khả năng bổ cập và năng lực kết nối hệ thống thủy lợi.

Lượng nước tích trữ tại Hồ Sông Than mới đạt 37% tổng dung tích thiết kế, khiến cho việc điều tiết nước phục vụ sản xuất trong vùng hưởng lợi chưa được bảo đảm. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Về bản chất thủy văn, dung tích hồ chứa là nguồn dự trữ hữu hạn, trong khi nhu cầu sử dụng nước liên tục biến động theo mùa vụ và điều kiện thời tiết. Khi bước vào mùa khô, lượng mưa bổ sung giảm, dòng chảy đến hồ suy yếu, nhưng nhu cầu nước cho sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và sinh hoạt vẫn duy trì, thậm chí tăng cao. Nếu lượng nước khai thác vượt khả năng bổ cập, mực nước hồ sẽ suy giảm nhanh, làm thu hẹp khả năng cấp nước trong những tháng cuối mùa khô.

Đặc biệt, tại khu vực phía nam Khánh Hòa, nơi điều kiện khí hậu khô hạn, lượng mưa phân bố không đều theo không gian và thời gian, việc tính toán cân bằng nước càng có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ xác định lượng nước hiện có, ngành thủy lợi còn phải dự báo dòng chảy bổ sung, tính toán nhu cầu từng vùng tưới và xây dựng phương án phân phối theo mức độ ưu tiên. Có như vậy mới hạn chế được nguy cơ thiếu nước cục bộ, bảo đảm nguồn nước cho những diện tích sản xuất thiết yếu.

Trước yêu cầu đó, công ty thường xuyên cập nhật mực nước hồ chứa, phối hợp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để điều tiết phù hợp; vừa bảo đảm an toàn công trình trong mùa mưa lũ, vừa tranh thủ tích trữ nguồn nước cho mùa khô. Các phương án cấp nước cũng được xây dựng theo thứ tự ưu tiên, tập trung vào những khu vực có nguy cơ thiếu hụt cao.

Một trong những giải pháp trọng tâm là khai thác hiệu quả hệ thống tưới giai đoạn 2 thuộc Dự án hồ chứa nước Kiền Kiền và hệ thống chuyển nước Tân Mỹ-hồ Bà Râu-hồ Sông Trâu. Đây là những công trình có vai trò tăng cường kết nối, điều hòa nguồn nước giữa các khu vực, hỗ trợ bổ sung nguồn nước cho những hồ chứa và vùng tưới gặp khó khăn. Khi các tuyến dẫn chuyển được vận hành đồng bộ, khả năng phân phối nước của toàn hệ thống sẽ được cải thiện, giảm sự phụ thuộc vào nguồn nước tại chỗ.

Hệ thống chuyển nước Tân Mỹ-hồ Bà Râu-hồ Sông Trâu được xem là những công trình có vai trò tăng cường kết nối, điều hòa nguồn nước giữa các khu vực, hỗ trợ bổ sung nguồn nước cho những hồ chứa và vùng tưới gặp khó khăn mà công ty đang tập trung vận hành. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Cùng với hạ tầng, ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát và vận hành hồ chứa đang trở thành hướng đi quan trọng. Hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng và giám sát vận hành hồ Bà Râu đang được hoàn thiện thủ tục đưa vào sử dụng. Việc cập nhật liên tục các thông số về lượng mưa, mực nước, lưu lượng nước đến và lưu lượng xả sẽ giúp nâng cao khả năng dự báo, chủ động xây dựng phương án điều tiết, hạn chế tình trạng ứng phó bị động khi nguồn nước biến động.

Trong quý IV/2026, Công ty tiếp tục đẩy nhanh công tác duy tu, sửa chữa các công trình, bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ, nâng cao năng lực khai thác lâu dài và phấn đấu hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh năm 2026.

Công ty đẩy nhanh công tác duy tu, sửa chữa các công trình để bảo đảm an toàn trong mùa mưa lũ, nâng cao năng lực khai thác lâu dài. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Ông Nguyễn Công Xưng cho biết, từ nay đến mùa khô năm 2027, yêu cầu đặt ra không chỉ là tích trữ được bao nhiêu nước mà quan trọng hơn là tổ chức khai thác, sử dụng nguồn nước như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp cân đối nguồn nước, điều chỉnh lịch thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại những vùng có nguy cơ thiếu nước và nâng cao ý thức tiết kiệm nước trong sản xuất.

Nông dân những vùng khan hiếm nguồn nước an tâm sản xuất. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Những hồ chứa được quản lý an toàn, những tuyến kênh được duy tu và từng dòng nước được điều tiết khoa học đang tạo nên thế chủ động cho mùa khô phía trước. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng áp lực lên tài nguyên nước, chủ động từ cuối mùa mưa, là giải pháp ứng phó hạn hán trước mắt, đồng thời là bước chuyển trong tư duy quản trị: từ khai thác nguồn nước đơn lẻ sang điều hòa, kết nối và sử dụng hiệu quả trên toàn hệ thống. Đây chính là nền tảng quan trọng để bảo đảm an ninh nguồn nước, duy trì sản xuất và ổn định đời sống người dân khu vực phía nam Khánh Hòa.

Theo NGUYỄN TRUNG-NGUYỄN CÔNG/Nhân dân