Trong bức ảnh của Andy Soloman, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp đang thị phạm giữa các diễn viên khiếm thị tham gia dự án 'Bến Tằm'. Cánh tay chị mở ra trong động tác diễn xuất, những người cùng tập đứng sát bên. Không có khoảnh khắc trao thưởng, cũng chưa phải lúc cúi chào khán giả. Đó là công việc trước giờ sân khấu sáng đèn.
Bến Tằm là tác phẩm tốt nghiệp của Lên Sàn, lớp diễn xuất dành cho người khiếm thị do Nguyễn Hoàng Điệp khởi xướng. Theo giới thiệu trên báo Tuổi Trẻ, diễn viên và những người đảm nhận đạo cụ, phục trang, hóa trang của dự án đều là người khuyết tật.
Chi tiết ấy đáng để dừng lại. Bởi khi tự tay chuẩn bị các phần việc cho vở diễn, người tham gia bước vào cả quá trình làm nghề: lựa chọn, thử nghiệm, sửa chữa, phối hợp và chịu trách nhiệm với thành quả chung. Sự hiện diện của họ trên sân khấu được hình thành từ lao động.
![]()
Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp thị phạm cho các diễn viên khiếm thị tham gia dự án 'Bến Tằm', được giới thiệu trong Tuần lễ 'Đồng cam cộng hưởng' tại Hà Nội, tháng 10.2026. Ảnh: Andy Soloman/Tuổi trẻ
Được học nghề, được đòi hỏi về nghề
Sự động viên rất cần thiết với người bắt đầu. Nhưng để đi xa, người học nghệ thuật còn cần được hướng dẫn, được góp ý thẳng thắn, được thử lại những chỗ chưa đạt. Tin vào khả năng của ai đó cũng có nghĩa là dành cho họ sự nghiêm túc ấy.
Ở sàn tập, động tác chưa rõ cần làm rõ hơn, lời thoại chưa tới cần được tìm lại cách thể hiện, phần diễn cá nhân phải đặt trong nhịp chung của bạn diễn. Những yêu cầu chuyên môn khiến sự tôn trọng trở nên thực chất. Người học được nhìn nhận như người có thể tiến bộ, có thể tạo ra tác phẩm đáng xem.
Tuần lễ sân khấu và nghệ thuật trình diễn 'Đồng cam cộng hưởng', diễn ra từ ngày 20 đến 25.10 tại Hà Nội, được xây dựng theo hướng để nghệ sĩ có và không có khuyết tật cùng sáng tạo. Nguyễn Hoàng Điệp, người chỉ đạo sản xuất chương trình, nhấn mạnh việc cùng làm việc và nhận biết thế mạnh của nhau trong thực hành nghệ thuật.
Từ cách làm ấy, có thể hiểu sâu hơn ý nghĩa của việc đặt con người ở trung tâm phát triển văn hóa. Cơ hội thưởng thức giúp đời sống tinh thần phong phú hơn. Cơ hội học và sáng tạo giúp con người nhận ra phần giá trị mình có thể đóng góp. Khi được giao công việc, được tin cậy và được ghi nhận đúng với công sức, họ có thêm căn cứ để tin vào chính mình.
Cảm hứng vì thế không nhất thiết bắt đầu từ những lời lớn lao. Nó có thể đến từ việc hoàn thành vai diễn, làm được đạo cụ cần thiết, phối hợp thành công với bạn diễn sau những lần tập. Những kết quả nhỏ ấy làm nên sự trưởng thành có thật.
Bạn diễn cũng là người thầy
Trong cùng tuần lễ, sinh viên lớp K44B của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội cùng các diễn viên trẻ của Hội Người khuyết tật thành phố Hà Nội tham gia 'Giấc mộng đêm hè'. Vở diễn do Beverly Blankenship dàn dựng, NSƯT Huyền Nga đồng đạo diễn, Hoàng Tùng phụ trách ngôn ngữ hình thể.
Theo thông tin của nhà trường, tác phẩm được chuẩn bị trong 10 ngày, biểu diễn 90 phút trên sân khấu trống và không sử dụng micro.
Sân khấu trống đặt nhiều sức nặng lên diễn viên. Không gian phải được tạo ra bằng hành động, quan hệ giữa các nhân vật, lời nói và chuyển động. Trong môi trường ấy, sự phối hợp trở thành yêu cầu của tác phẩm, chứ không dừng ở thiện chí dành cho nhau.
Đối với sinh viên nghệ thuật, đây còn là cơ hội học cách làm việc với những khả năng cảm nhận và biểu đạt khác mình. Bạn diễn có thể khiến người học phải lắng nghe kỹ hơn, điều chỉnh thói quen, tìm cách truyền đạt khác. Sự linh hoạt ấy thuộc về năng lực nghề nghiệp. Nó cũng bồi đắp khả năng thấu hiểu con người - điều người nghệ sĩ cần mang theo suốt hành trình sáng tạo.
Điều đáng quý của cuộc gặp nằm ở sự học hỏi hai chiều. Người có kinh nghiệm hướng dẫn người mới; người mới, bằng cảm nhận riêng, có thể khiến người hướng dẫn nhìn lại phương pháp quen thuộc. Chất liệu nghệ thuật nhờ thế được mở rộng từ chính những khác biệt trong đời sống.
Nguyễn Hoàng Điệp cũng chia sẻ rằng quá trình thực hiện chương trình khiến chị tự hỏi: mình đang mở cửa cho người khác bước vào thế giới của mình, hay đang có cơ hội bước vào thế giới nghệ thuật rộng lớn hơn?
Suy ngẫm ấy có sức lay động bởi nó bắt đầu từ người làm nghề. Khi thực sự cùng sáng tạo, người ta nhận ra mình cũng đang được trao tặng điều gì.
Cơ hội cần có ngày tiếp nối
Trong dự án 'Kỳ quan' của nhóm Art without Barriers, nghệ sĩ khiếm thị Hoàng Văn Lý tham gia ở vị trí người viết kịch bản. Đó là bước đi có ý nghĩa: tiếng nói của người khuyết tật tham gia ngay từ quá trình hình thành câu chuyện.
Từ đây, có thể nghĩ đến chiều sâu của phát triển công nghiệp văn hóa: mở rộng đội ngũ có khả năng tạo ra tác phẩm. Sự phong phú của thị trường cần được nuôi dưỡng từ nhiều trải nghiệm sống, nhiều cách cảm nhận, nhiều tiếng nói tác giả. Những năng lực ấy có cơ hội trưởng thành khi được tiếp cận đào tạo, người hướng dẫn, không gian thực hành và công chúng.
Điều cần tiếp nối sau các chương trình như 'Đồng cam cộng hưởng' vì thế là điều kiện làm nghề. Lớp học cần có chặng học tiếp, tác phẩm cần cơ hội hoàn thiện, người diễn cần thêm những lần gặp khán giả. Những nơi đào tạo, nhà hát, đơn vị tổ chức và các nhóm sáng tạo có thể tìm được phần việc của mình trong hành trình ấy.
Với người làm nghệ thuật, sự ghi nhận bằng nghề còn gắn với tên tác giả được giới thiệu đúng, phần đóng góp được tôn trọng, công sức được trả thù lao phù hợp. Khi những điều đó được quan tâm từ đầu, mong muốn theo đuổi nghệ thuật có thêm nền tảng để trở thành lựa chọn lâu dài.
Bức ảnh trên sàn tập chưa cho biết tương lai của từng diễn viên sẽ đi đến đâu. Nhưng nó ghi lại điều đang hiện hữu: họ có mặt trong công việc sáng tạo, cùng người làm nghề tìm cách đưa tác phẩm đến với khán giả.
Trước khi có tiếng vỗ tay là những giờ tập. Trước khi có vai diễn được nhớ đến là cơ hội được học và được thử sức. Chăm chút cho những khởi đầu ấy cũng là chăm chút cho tương lai văn hóa Việt Nam - nơi mỗi tài năng được phát hiện có thể đem đến cho cộng đồng những điều trước đó chúng ta chưa từng được thấy.
Copy link
Quay lại
