Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026-2027

El Nino diễn biến mạnh, cùng với tình trạng thiếu hụt lượng mưa và suy giảm dòng chảy tại nhiều khu vực, đang làm gia tăng nguy cơ thiếu nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong mùa khô 2026-2027.

06/11/2026 11:05

Ông Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). (Ảnh: KHÁNH LY)

Trước những diễn biến này, Báo Nhân Dân đã có buổi trao đổi với ông Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước tại các khu vực và những giải pháp cần triển khai nhằm chủ động ứng phó, bảo đảm an ninh nguồn nước.

Phóng viên: Thưa ông, hiện tượng El Nino đang diễn biến như thế nào và có thể tác động ra sao đến nguồn nước ở nước ta?

Ông Mai Văn Khiêm: Theo số liệu tổng hợp, El Nino xuất hiện từ tháng 6/2026 và đạt cường độ rất mạnh từ giữa tháng 9. Hiện nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 cao hơn mức trung bình khoảng 2,5 độ C. Trong điều kiện El Nino, nhiệt độ thường có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa tại một số khu vực có thể thiếu hụt, làm gia tăng bốc hơi và hạn chế khả năng bổ sung nguồn nước. Thực tế, từ tháng 8 đến tháng 10/2026, nền nhiệt trên phạm vi cả nước cao hơn trung bình nhiều năm; hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới ít, lượng mưa tại nhiều khu vực ở mức thấp. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tích nước của các hồ chứa trước khi bước vào mùa khô.

Điều đáng lo ngại không chỉ là tình trạng thiếu hụt lượng mưa trong từng thời điểm, mà còn là tác động cộng hưởng của nhiều yếu tố như suy giảm dòng chảy, lượng nước tích trữ trong các hồ chứa hạn chế, trong khi nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng. Nếu không chủ động đánh giá, cân đối và điều tiết nguồn nước ngay từ cuối mùa mưa, nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 có thể gia tăng, ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất và hoạt động phát điện.

Phóng viên: Qua theo dõi, đánh giá hiện nay, những khu vực nào đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước tại các hồ chứa, thưa ông?

Ông Mai Văn Khiêm: Số liệu quan trắc cho thấy, dung tích nước tại các hồ chứa lớn có sự phân hóa khá rõ giữa các khu vực. Cụ thể, các hồ chứa lớn ở Bắc Bộ hiện đạt khoảng 83-98% dung tích thiết kế; khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh đạt 84-93%; cao nguyên Trung Bộ đạt 80-90% và Nam Bộ đạt 65-90%.

Đáng chú ý, tại khu vực từ Huế đến Đắk Lắk, dung tích các hồ chứa chỉ đạt khoảng 45-75%. Riêng phía đông các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai và Đắk Lắk, dung tích hồ chứa ở mức thấp, chỉ đạt 20-40%. Đây là những khu vực cần đặc biệt theo dõi khả năng tích nước trong thời gian còn lại của mùa mưa. So với năm 2023, cũng là năm chịu tác động của El Nino, dung tích nước tại các hồ chứa hiện nay phổ biến chỉ bằng khoảng 80-90%. Điều này cho thấy lượng nước dự trữ tại một số khu vực đang ở mức đáng lo ngại, trong khi khả năng bổ sung nguồn nước còn phụ thuộc nhiều vào diễn biến thời tiết thời gian tới. Vì vậy, việc đánh giá nguy cơ thiếu nước không thể chỉ căn cứ vào dung tích hồ chứa tại một thời điểm, mà cần xem xét tổng thể lượng nước có khả năng bổ sung, nhu cầu sử dụng và khả năng điều tiết của từng hồ chứa, từng lưu vực sông.

Phóng viên: Với diễn biến khí tượng thủy văn hiện nay, ông nhận định như thế nào về nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn trong thời gian tới?

Ông Mai Văn Khiêm: Theo dự báo, trong tháng 11 và tháng 12/2026, lượng mưa trên phạm vi cả nước phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm. Dòng chảy đến các hồ chứa ở Bắc Bộ có thể thiếu hụt khoảng 25-40%; tại Trung Bộ và Nam Bộ thiếu hụt 30-50%, thậm chí một số hồ có mức thiếu hụt trên 65%. Tình trạng suy giảm dòng chảy sẽ hạn chế khả năng tích đầy nước của các hồ chứa vào cuối mùa lũ, làm gia tăng nguy cơ không bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và phát điện trong mùa khô.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, cần chủ động xây dựng các phương án ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn có thể diễn biến ở mức tương tự mùa khô 2015-2016 và 2019-2020. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh đây là nhận định về nguy cơ nhằm giúp các bộ, ngành và địa phương chủ động chuẩn bị phương án ứng phó. Mức độ và phạm vi ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến lượng mưa, dòng chảy, nguồn nước từ thượng nguồn cũng như công tác quản lý, vận hành các công trình thủy lợi trong thời gian tới.

Phóng viên: Trước những nguy cơ nêu trên, theo ông, các bộ, ngành và địa phương cần tập trung triển khai những giải pháp gì để bảo đảm nguồn nước phục vụ đời sống và sản xuất?

Ông Mai Văn Khiêm: Trước hết, các bộ, ngành và địa phương cần bám sát thông tin dự báo khí tượng thủy văn, diễn biến El Nino và các kịch bản nguồn nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để chủ động xây dựng phương án ứng phó với tình huống El Nino rất mạnh, có khả năng kéo dài đến giữa năm 2027. Trên cơ sở đó, cần rà soát kế hoạch sản xuất, điều chỉnh cơ cấu mùa vụ và xác định nhu cầu sử dụng nước phù hợp với khả năng đáp ứng của nguồn nước tại từng khu vực. Đối với công tác quản lý, vận hành hồ chứa, cần thường xuyên cập nhật diễn biến dòng chảy, lượng nước tích trữ và nhu cầu sử dụng để có phương án điều tiết hồ chứa, liên hồ chứa phù hợp.

Trong quá trình điều hành, phải ưu tiên bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân, đồng thời cân đối nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất nông nghiệp, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu trên các sông, suối. Các địa phương, nhất là những khu vực có nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn cao, cần chủ động xây dựng phương án ứng phó theo từng cấp độ, hạn chế thấp nhất những tác động đến đời sống và hoạt động sản xuất. Bên cạnh đó, ngành năng lượng cần sớm xây dựng các phương án bảo đảm cung ứng điện trong cao điểm nắng nóng năm 2027, khi nắng nóng được dự báo có thể xuất hiện sớm và gay gắt hơn bình thường.

Phóng viên: Đối với người dân và các cơ sở sản xuất, ông có khuyến nghị gì để chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước trong mùa khô tới?

Ông Mai Văn Khiêm: Người dân và các cơ sở sản xuất cần nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn và hướng dẫn của chính quyền địa phương để chủ động xây dựng kế hoạch sử dụng nước phù hợp. Các phương án ứng phó cần được chuẩn bị từ sớm và thường xuyên cập nhật, điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Việc chủ động cân đối, sử dụng hợp lý nguồn nước ngay từ cuối mùa mưa có ý nghĩa quan trọng, góp phần giảm áp lực thiếu nước khi bước vào cao điểm mùa khô.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Theo Đức Tùng/Nhân dân