Dựng 'lá chắn' phòng sốt xuất huyết trước mùa cao điểm

Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận hơn 31.000 ca sốt xuất huyết từ đầu năm đến 6/9. Trước nguy cơ dịch tiếp tục ở mức cao, việc củng cố “lá chắn” phòng bệnh là cấp thiết.

09/09/2026 18:12

Tọa đàm trực tuyến với chủ đề 'Lá chắn kép bảo vệ gia đình khỏi sốt xuất huyết Dengue trong mùa mưa'. (Ảnh: BTC cung cấp)

Thời tiết ẩm ướt cùng những đợt nắng mưa xen kẽ là môi trường thuận lợi để muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue sinh sôi, phát triển. Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), riêng tuần 35 (từ ngày 24/8 đến ngày 30/8), thành phố ghi nhận 1.256 ca sốt xuất huyết Dengue.

Diệt lăng quăng, chặn nguồn lây từ cộng đồng

Chia sẻ tại chương trình tọa đàm 'Lá chắn kép bảo vệ gia đình khỏi sốt xuất huyết Dengue trong mùa mưa' do HCDC phối hợp cùng Công ty TNHH Dược Phẩm Takeda Việt Nam tổ chức vừa qua, Thạc sĩ, bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc HCDC cho biết, sốt xuất huyết Dengue đã trở thành căn bệnh lưu hành quanh năm tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đáng lưu ý, lượng người mắc trên địa bàn thành phố trong 8 tháng đầu năm nay đã cao hơn cùng kỳ năm trước.

Bác sĩ Nga nhận định biến đổi khí hậu cùng những yếu tố đặc thù của một đô thị có mật độ dân cư cao khiến sốt xuất huyết Dengue lưu hành dai dẳng và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Nếu các vật dụng chứa nước không được kiểm tra và loại bỏ thường xuyên, muỗi vằn Aedes aegypti - trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue có thể dễ dàng tìm thấy nơi sinh sản. Khi xuất hiện ca mắc trong gia đình hoặc cộng đồng, nguy cơ phát sinh các ổ dịch và chùm ca bệnh sốt xuất huyết Dengue có thể gia tăng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc HCDC, chỉ ra những nơi trú ẩn quen thuộc nhưng dễ bị bỏ sót của muỗi vằn, lăng quăng ngay trong nhà.

Bác bỏ quan niệm phổ biến rằng trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue chỉ xuất hiện ở khu vực ẩm thấp, ô nhiễm, bác sĩ Nga chỉ ra rằng muỗi vằn Aedes aegypti không đẻ trứng trong nước bẩn, nước cống hôi thối mà thường tìm đến các vị trí chứa nước sạch ngay trong nhà.

Vì vậy, dù sống ở các căn hộ cao tầng hay nhà phố khang trang, các hộ gia đình thành thị vẫn không thể chủ quan trước mối đe dọa thường trực của bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Dưới góc độ trực tiếp điều trị các ca sốt xuất huyết Dengue, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Trần Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố lưu ý nguy cơ sốt xuất huyết Dengue không chỉ hiện hữu trong nhà mà còn có thể rình rập tại khu phố, trường học và môi trường chung quanh. Nếu người thân lơ là, chủ quan hoặc nhầm lẫn các triệu chứng khởi phát của sốt xuất huyết Dengue với cảm sốt thông thường, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm theo dõi và can thiệp kịp thời.

Trong khi đó, các ca bệnh sốt xuất huyết Dengue nặng có thể diễn tiến phức tạp, và vì chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, quá trình điều trị đòi hỏi nhiều kỹ thuật chuyên sâu như truyền dịch cao phân tử, truyền máu hay lọc máu, thở máy, chạy ECMO...; nhiều trường hợp điều trị kéo dài thậm chí đến hằng tháng.

Bác sĩ Nam khuyến cáo, ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao như trẻ nhũ nhi, trẻ béo phì, nhóm dễ rơi vào sốc hoặc tổn thương đa cơ quan, và trẻ mắc bệnh nền mạn tính về tim mạch, thận, phổi hay thần kinh, sốt xuất huyết Dengue thường diễn biến cực kỳ khó lường, gây nhiều khó khăn cho công tác điều trị.

Những ca bệnh nghiêm trọng không chỉ tạo áp lực cho đội ngũ y tế mà còn để lại sang chấn tâm lý kéo dài cho cả bệnh nhi lẫn người thân. Do đó, bài toán phòng ngừa ca mắc và hạn chế biến chứng nặng đòi hỏi sự chung tay từ mỗi gia đình lẫn toàn xã hội.

Bịt 'kẽ hở' để sốt xuất huyết không bùng phát

Để ngăn chặn đường lây truyền sốt xuất huyết Dengue ngay từ đầu, ngành y tế dự phòng liên tục kêu gọi người dân kiểm tra, loại bỏ các ổ chứa lăng quăng, phòng muỗi vằn chích trong môi trường sống hằng ngày.

Cũng tại tọa đàm, bác sĩ Nga phân tích muỗi vằn có thể đẻ trứng chỉ từ một lượng nước đọng rất nhỏ. Những vật dụng dễ bị bỏ sót như bình cắm hoa, chậu cây thủy sinh, chén cúng, hay thậm chí nắp chai nước suối, ly trà sữa uống dở dễ trở thành điểm trú ẩn lý tưởng của chúng.

Khi tiếp xúc với nước, trứng muỗi chỉ mất 7 ngày để nở thành lăng quăng và phát triển thành muỗi trưởng thành. Không dừng lại ở đó, bác sĩ Nga giải thích thêm rằng trứng muỗi vằn có khả năng chịu khô hạn lên tới 6 tháng và sẵn sàng sinh sôi ngay khi mùa mưa trở lại. Do đó, vật chứa cần được cọ rửa kỹ thay vì chỉ thay mới hoặc đổ bỏ phần nước bên trong.

Hằng tuần, mỗi gia đình hãy dành khoảng 10-15 phút cùng nhau dọn dẹp nhà cửa và truy tìm các góc khuất chứa ổ lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi để chủ động tạo lớp lá chắn từ bên ngoài khỏi bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Dù công tác dọn dẹp và vệ sinh môi trường sống là nền tảng quan trọng để phòng bệnh, nguy cơ bị muỗi đốt khi trẻ học tập hay vui chơi ngoài trời vẫn luôn hiện hữu. Vì vậy, tiêm chủng đóng vai trò là biện pháp bổ sung trong chiến lược phòng ngừa tích hợp, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm nguy cơ nhập viện và hạn chế nguy cơ gặp phải biến chứng nặng do sốt xuất huyết Dengue gây ra.

Vaccine sốt xuất huyết Dengue đang lưu hành tại Việt Nam đã được Bộ Y tế phê duyệt cho người từ 4 tuổi trở lên. Các chuyên gia tham dự tọa đàm khuyến nghị thực hiện biện pháp tiêm chủng có thể góp phần tạo miễn dịch chủ động trước 4 tuýp huyết thanh của virus Dengue.

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Trần Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng thành phố nhấn mạnh, vaccine là công cụ phòng bệnh bổ sung bên cạnh các biện pháp truyền thống.

Nếu trễ lịch tiêm mũi hai quá 3 tháng, người dân không cần tiêm lại từ đầu mà nên đến cơ sở tiêm chủng để hoàn thành mũi còn lại sớm nhất có thể.

Bên cạnh tiêm vaccine để phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue, công tác kiểm soát véc-tơ truyền bệnh từ bên ngoài vẫn cần được duy trì thường xuyên. Bác sĩ Nga nhấn mạnh, các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng không chỉ đẩy lùi sốt xuất huyết Dengue mà còn ngăn ngừa các bệnh khác lây truyền qua muỗi vằn như Zika hay Chikungunya, là những bệnh vẫn chưa có vaccine phòng ngừa.

Do đó, lời khuyên phù hợp nhất là vẫn phải duy trì thói quen diệt muỗi, diệt lăng quăng và ngủ mùng bên cạnh tiêm vaccine phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue để tạo dựng lớp lá chắn kép thực sự bền vững bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Theo THIÊN LAM/Nhân dân