Sửa Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Trong quá trình xây dựng và trình Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Ban soạn thảo đã nhận được sự quan tâm rộng rãi của đại biểu Quốc hội, chuyên gia và người dân. Bên cạnh nhiều ý kiến đồng tình, có những ý kiến băn khoăn về các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi.

23/10/2026 16:28

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình bày tờ trình tóm tắt dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). (Ảnh: DUY LINH)

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Liên quan đến các nội còn băn khoăn, Bộ Y tế, đơn vị soạn thảo dự thảo luật cho biết dự thảo luật đã tập trung sửa đổi các nội dung: mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán và bảo vệ người hiến; hoàn thiện quản lý mô, tế bào; tăng cường các điều kiện bảo đảm và cải cách thủ tục hành chính.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật phân biệt rõ hai trường hợp khác nhau về bản chất.

Khi còn sống: Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Sau khi qua đời: Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Một ca ghép tạng được thực hiện tại Bệnh viện đa khoa Xanh Pôn. (Ảnh: THU TRANG)

Đáng chú ý, dự án Luật mang ý nghĩa nhân văn với việc quy định mới mở thêm cơ hội sống cho trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo như: bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng, suy gan, suy thận, suy tim giai đoạn cuối. Quy định cũng tôn trọng nguyện vọng của những gia đình, trong nỗi đau mất con, mong muốn sự sống của con được tiếp nối ở những đứa trẻ khác, điều mà Luật hiện hành chưa cho phép. Bộ Y tế xác định, lợi ích tốt nhất của trẻ em là nguyên tắc xuyên suốt; cứu một đứa trẻ không thể đánh đổi bằng việc đặt một đứa trẻ khác vào nguy cơ.

Qua thống kê trong tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người đã thực hiện thì số lượng trẻ được ghép không nhiều. Trong khi số lượng trẻ em mắc các bệnh về suy mô, tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn. Với trẻ nhỏ, tạng của người lớn thường khó phù hợp do chênh lệch kích thước, do vậy nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não, chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể sẽ trao cơ hội sống cho nhiều trẻ em.

Bộ Y tế cho biết, tại nhiều nước trên thế giới, hiến tạng sau khi trẻ qua đời với sự đồng ý của cha mẹ là thực tiễn phổ biến. Dự thảo Luật nằm trong khuôn khổ các nguyên tắc này, có điểm còn chặt chẽ hơn.

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được xây dựng theo đúng trình tự Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hiện nay, Dự thảo Luật đang tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý; nội dung cuối cùng do Quốc hội xem xét, quyết định.

Bộ Y tế mong muốn tiếp tục lắng nghe ý kiến của đối tượng chịu tác động, trong đó có trẻ em nhằm bảo đảm quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ em theo Luật Trẻ em và Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em.

Trước những lo ngại về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo chia sẻ đây là mối quan tâm chính đáng. Dự thảo Luật quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả. Đồng thời đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Ban soạn thảo khẳng định, việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật; đồng thời mong muốn người dân tiếp tục đồng hành và đóng góp ý kiến để chính sách được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, nhân văn, mang lại cơ hội sống cho người bệnh và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích của trẻ em.

Theo Minh Hoàng/Nhân dân