Gieo chữ nơi biên giới Piêng Vai

Giữa núi rừng biên giới, sau một ngày làm nương, những phụ nữ Mông ở bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý (Nghệ An) lại mang bút, vở đến lớp xóa mù chữ. Có người đưa theo con nhỏ, có người đã ngoài 60 tuổi mới lần đầu học chữ phổ thông. Từ những nét viết còn vụng về, chị em dần biết đọc, biết viết, tự tin hơn trong việc lo toan gia đình và chăm sóc con cái.

02/11/2026 18:06

Trung tá Cự Bá Pó, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mỹ Lý, đến từng gia đình vận động phụ nữ tham gia lớp học

Lớp học sau bữa cơm tối

Trong lớp học ở bản Piêng Vai, tiếng đánh vần vang lên giữa không gian yên tĩnh của núi rừng. Những phụ nữ Mông, người còn trẻ, người đã ngoài 60 tuổi, chăm chú nhìn lên bảng, nắn nót từng nét chữ. Với nhiều người, đây là lần đầu tiên họ được học chữ phổ thông. Đôi tay vốn quen cầm cuốc, cầm dao phát nương lúng túng khi cầm bút. Có người đọc đi đọc lại một âm, một vần mới nhớ; có người viết mãi chưa thành nét. Nhưng qua từng buổi học, những trang vở dần kín chữ. Niềm vui hiện rõ khi chị em tự mình đọc được một câu, viết được tên mình.

Piêng Vai là bản biên giới có 73 hộ với 368 nhân khẩu, đều là đồng bào dân tộc Mông. Cuộc sống còn nhiều khó khăn, một bộ phận phụ nữ trước đây không có điều kiện đến trường, không biết đọc, viết tiếng phổ thông. Rào cản ngôn ngữ khiến việc giao tiếp, tiếp nhận thông tin, làm thủ tục hành chính hay mua bán nông sản gặp không ít trở ngại. Từ thực tế ấy, Đồn Biên phòng Mỹ Lý phối hợp với chính quyền địa phương và Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 1 mở lớp xóa mù chữ cho phụ nữ trong bản. Cán bộ biên phòng đến từng nhà, cùng già làng, trưởng bản, bí thư chi bộ kiên trì vận động các gia đình tạo điều kiện cho chị em đi học. Việc học vì thế cần sự đồng thuận của người thân, nhất là khi phụ nữ vẫn đảm đương công việc trong nhà.

Lớp tổ chức vào buổi tối để không ảnh hưởng công việc sản xuất. Sáu người thay nhau đứng lớp, gồm năm giáo viên nhà trường sinh sống tại địa bàn và một cán bộ Đồn Biên phòng Mỹ Lý. Trung tá Cự Bá Pó, Đội trưởng Đội Vận động quần chúng, trực tiếp đồng hành với học viên. Anh cho biết: 'Những ngày đầu, nhiều chị em còn ngại ngùng, chưa muốn đi học. Để tháo gỡ tâm lý ấy, cán bộ biên phòng kiên trì vận động, hướng dẫn từng nét chữ, giúp học viên hiểu rằng biết chữ sẽ đem lại những lợi ích thiết thực trong cuộc sống'.

Sau bữa cơm tối, chị em lại mang bút, vở đến lớp. Có người đưa theo con nhỏ vì không ai trông nom, có người ngồi học sau một ngày lao động vất vả. Một số người chồng ban đầu đứng ngoài chờ vì chưa yên tâm khi vợ đi học buổi tối. Những trở ngại ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn của cả người dạy lẫn người học. Để duy trì sĩ số, cán bộ biên phòng còn giúp các học viên khó khăn, phụ nữ lớn tuổi sống đơn thân sửa sang vườn tược, chuồng trại, chia sẻ việc nhà để họ yên tâm học tập.

Chị Già Y Mái từng định bỏ học vì thấy việc viết chữ quá khó so với công việc trên nương. 'Tay ta quen cầm con dao, thuận hơn cầm cái bút. Khó quá, ta không học được!', chị Mái chia sẻ. Trung tá Cự Bá Pó kiên trì động viên chị phát huy sự khéo léo vốn có trong lao động để tập cầm bút, viết từng nét. Chị Mái tiếp tục đến lớp, dần đọc thông, viết thạo và tự tay viết được tên mình.

Chị Lầu Y Trử, 48 tuổi, cũng muốn học chữ để bớt phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt hằng ngày. 'Trước đây, tôi không biết viết, không biết nói tiếng phổ thông nên rất ngại đi ra khỏi bản, muốn về xã làm việc gì cũng khó. Khi được Bộ đội Biên phòng vận động, tôi đã tích cực tham gia lớp học với mong muốn có thể đọc thông, viết thạo, biết tính tiền khi mua bán nông sản', chị Trử nói. Mong ước ấy cũng là động lực để nhiều phụ nữ Piêng Vai đều đặn đến lớp sau một ngày làm việc.

Biết chữ để chăm lo gia đình

Trong những buổi học, cán bộ biên phòng kết hợp truyền đạt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các quy định liên quan đến khu vực biên giới. Những nội dung về phòng, chống mua bán người, hôn nhân và gia đình được giải thích qua các tình huống gần gũi. Khi biết đọc và hiểu thêm tiếng phổ thông, chị em có điều kiện tiếp cận thông tin, nhận ra nguy cơ bị lừa đảo, dụ dỗ, mua bán người; hiểu hơn hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống để bảo vệ bản thân và người thân.

Trung tá Cự Bá Pó hướng dẫn học viên tại lớp xóa mù chữ ở bản Piêng Vai

Theo Trung tá Cự Bá Pó, việc học chữ đang góp phần thay đổi nếp sinh hoạt của nhiều gia đình. Trước đây, khi nhà có khách, phụ nữ ít tham gia trò chuyện; nay chị em mạnh dạn giao tiếp, trao đổi với chồng, cùng bàn bạc công việc. Những người mẹ từng thiệt thòi vì không được học cũng quan tâm hơn đến chuyện học hành của con. Họ động viên con đến trường, phối hợp với giáo viên trong chăm sóc, giáo dục trẻ. Chính trải nghiệm học chữ của bản thân giúp họ hiểu rõ hơn giá trị của việc học đối với tương lai con cái.

Việc biết chữ cũng giúp chị em chủ động hơn khi đi lại, mua bán và thực hiện thủ tục hành chính. Trước đây, nhiều người ngại xuống trung tâm xã làm việc hoặc đưa con đến trường. Nhờ sự hỗ trợ, hướng dẫn của cán bộ biên phòng, đến nay một số phụ nữ đã tự giải quyết được những công việc từng phải nhờ người khác. Bên cạnh đọc, viết và tính toán, học viên còn tập sử dụng điện thoại thông minh, ứng dụng nhắn tin và tiện ích số cơ bản để tìm thông tin, tham khảo giá cả, trao đổi hàng hóa, tính tiền khi bán nông sản.

Đồn Biên phòng Mỹ Lý còn hướng dẫn người dân dùng mã QR để phản ánh, tố giác tội phạm, thông báo dấu hiệu bất thường ở khu vực biên giới. Trong các buổi tuyên truyền, cán bộ phổ biến tác hại và trách nhiệm pháp lý liên quan đến việc chế tạo, tàng trữ, sử dụng súng tự chế. Khi hiểu rõ hơn các quy định, phụ nữ có thể vận động người thân chấp hành pháp luật, cùng giữ gìn an ninh, trật tự. Vào dịp lễ lớn hoặc khi địa bàn cần tăng cường bảo vệ an ninh, phụ nữ trong bản còn phối hợp với lực lượng biên phòng tuần tra, nắm tình hình. Những việc làm ấy khiến bà con thêm gắn bó với những người lính ngày đêm bám bản, bảo vệ biên giới.

Ở Piêng Vai, việc học chữ vẫn cần nhiều kiên trì bởi khó khăn về đời sống, ngôn ngữ và tập quán sinh hoạt chưa thể thay đổi trong ngày một ngày hai. Nhưng từ lớp học buổi tối, chị em đã có thêm kiến thức để tự lo cho mình và gia đình. Phía sau những trang vở là sự động viên của người thân, sự tận tình của thầy cô và những người lính biên phòng. Người mẹ từng lỡ cơ hội đến trường nay càng mong con mình được học hành đến nơi đến chốn. Đó cũng là niềm vui giản dị mà lớp học mang lại cho những mái nhà nơi biên viễn

Theo PHẠM NGÂN/baovanhoa.vn