Hiện tượng El Nino: Phép thử lớn với các nền kinh tế

Hiện tượng El Nino, được đánh giá là mạnh chưa từng thấy trong nhiều thập niên qua, đang kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với tình hình kinh tế-xã hội toàn cầu.

04/11/2026 08:57

Indonesia đang triển khai các biện pháp ứng phó nguy cơ El Niño. (Ảnh: Nông dân Indonesia phơi lúa ngay bên bờ ruộng/TTXVN)

Diễn ra trong bối cảnh thế giới đang đứng trước hàng loạt thách thức, từ xung đột, nạn đói đến khủng hoảng năng lượng, El Nino làm gia tăng sức ép lên nỗ lực phục hồi và tăng trưởng của nhiều quốc gia.

Bolivia vừa công bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc nhằm huy động thêm nguồn lực ứng phó khi El Nino tiếp tục mạnh lên, đe dọa trực tiếp sinh kế của người dân. Tổng thống Bolivia Rodrigo Paz nhấn mạnh, nước này đang phải đối mặt các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt do El Nino gây ra, làm ảnh hưởng cuộc sống của khoảng 78.000 hộ gia đình tại 6/9 tỉnh thành trên toàn quốc. Những nước láng giềng của Bolivia cũng gánh chịu sức càn quét của El Nino. Trong khi Peru bị đe dọa bởi nhiệt độ tăng cao dẫn đến cháy rừng, thì thủ đô Santiago của Chile vừa trải qua tháng 10 có lượng mưa cao nhất từng được ghi nhận.

Nam Mỹ không phải khu vực duy nhất trên thế giới chịu thiệt hại nặng nề. Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách các vấn đề nhân đạo Tom Fletcher mô tả đợt El Nino này là một mối đe dọa khổng lồ, khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng tại Mỹ Latin, đông nam châu Phi, châu Á và Thái Bình Dương. Theo dự báo của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), trong giai đoạn cuối năm 2026, nguy cơ khô hạn có thể tăng tại miền nam Trung Mỹ, vùng Caribe và tây bắc Nam Mỹ.

Ngược lại, lượng mưa có khả năng cao hơn trung bình tại vùng Sừng châu Phi, một số nơi ở Trung Á, Đông Á, một phần Bắc Mỹ và đông nam Nam Mỹ.

Trong tiếng Tây Ban Nha, El Nino có nghĩa là 'bé trai'. Theo WMO, dù cái tên này nghe nhỏ bé và ngây thơ, song với sức tàn phá của mình, đợt El Nino đang trở thành đòn giáng mạnh vào các cộng đồng, nền kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Rất nhiều lĩnh vực chịu ảnh hưởng như nông nghiệp, thương mại, thủy sản, y tế, năng lượng, vận tải, tài nguyên nước, quản lý thiên tai. Đáng lo ngại, El Nino có thể đạt cường độ chưa từng có tiền lệ, vượt qua hàng loạt mốc kỷ lục từng được ghi nhận trong các biểu đồ và hệ thống giám sát được sử dụng 40 năm qua. Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo nhấn mạnh, El Nino dự kiến đạt đỉnh vào cuối năm 2026, song những hệ lụy mà thế giới phải gánh chịu sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới.

El Nino không chỉ là một câu chuyện về khí hậu. Hậu quả kéo theo có thể là những cánh đồng nứt nẻ do nắng nóng bất thường, những vụ mùa thất thu làm trầm trọng thêm nạn đói tại nhiều cộng đồng dễ bị tổn thương, hay những đợt lũ lụt nghiêm trọng cuốn trôi tài sản và cả sinh mạng của người nông dân. Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cảnh báo, El Nino đe dọa đẩy ít nhất 49 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào cuối năm 2027. Bên cạnh đó, rủi ro đối với sức khỏe cũng rất đáng lo ngại. The Guardian dẫn ước tính của giới khoa học khí hậu cho biết, nắng nóng tăng thêm do El Nino có thể khiến hơn 450.000 người tử vong sớm.

Đợt El Nino hiện nay xuất hiện trong bối cảnh thế giới cùng lúc chịu sức ép từ nhiều cuộc khủng hoảng. Khi trên vai các quốc gia vẫn là gánh nặng của xung đột, lạm phát, nợ công và thiếu lương thực, một cú sốc khí hậu mới có thể trở thành 'giọt nước làm tràn ly', khiến cuộc sống của hàng triệu người dân khó khăn hơn. Vì vậy, giới phân tích cho rằng El Nino chính là một phép thử lớn đối với khả năng chống chịu của các nền kinh tế.

Để hạn chế thiệt hại, các nước đang gấp rút triển khai biện pháp phòng ngừa. Châu Á nhanh chóng củng cố hệ thống cảnh báo, bảo vệ nguồn nước và mùa màng. Với việc ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, Panama và Bolivia cho phép tăng cường nguồn lực và triển khai thêm các đội cứu hộ tới những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề. Trong khi đó, nhiều nước tổ chức diễn tập ứng phó trước nguy cơ xảy ra bão lớn, lũ lụt hoặc sạt lở… Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo khẳng định, thế giới có đủ kiến thức và công cụ để ngăn chặn El Nino trở thành thảm họa và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Theo NGUYỄN HÀ/Nhân dân