Đừng chỉ lo ung thư phổi, thuốc lá còn đe dọa tim mạch và não bộ

Một nghiên cứu quốc tế với hơn 240.000 người hút thuốc tại 46 quốc gia cho thấy nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với hệ tim mạch hầu như không được cải thiện trong hai thập kỷ qua. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các chiến dịch cảnh báo sức khỏe và kiểm soát thuốc lá kéo dài nhiều năm.

06/11/2026 19:38

Ảnh minh họa: AI

Thuốc lá và hiểm họa tim mạch chưa được nhìn nhận đúng mức

Sau nhiều năm thực hiện các biện pháp kiểm soát thuốc lá, phần lớn người hút thuốc đã nhận thức được nguy cơ ung thư phổi. Tuy nhiên, không ít người vẫn chưa biết rằng hút thuốc còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đau tim và đột quỵ. Những tác hại này không chỉ đe dọa người hút thuốc mà còn ảnh hưởng đến những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động.

Một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn được công bố trên tạp chí BMJ Open cho thấy nhận thức về những hậu quả sức khỏe của việc hút thuốc gần như không có nhiều thay đổi trong 20 năm qua, bất chấp hàng loạt chính sách kiểm soát thuốc lá, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì và các chiến dịch truyền thông y tế công cộng.

'Những khoảng trống kiến thức về các tác động chính của việc hút thuốc và hít phải khói thuốc thụ động đối với sức khỏe là điều vô cùng đáng lo ngại', bà Janet Chung-Hall, nhà khoa học thuộc Dự án Đánh giá Chính sách Kiểm soát Thuốc lá Quốc tế (Dự án ITC) tại Đại học Waterloo, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu cho biết.

Theo bà Chung-Hall, mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 2 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch trên toàn thế giới. Vì vậy, việc người dân chưa nhận thức đầy đủ về những nguy cơ đối với hệ tim mạch từ hút thuốc và hít phải khói thuốc thụ động là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm. Bà kêu gọi các cơ quan chức năng tăng cường các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng.

Bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm do các bệnh không lây nhiễm trên toàn cầu. Trong khi đó, hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ có thể phòng tránh và kiểm soát.

Các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của hơn 240.000 người trưởng thành hút thuốc tại 46 quốc gia, được thu thập từ Dự án Kiểm soát Thuốc lá Quốc tế và Khảo sát Thuốc lá Toàn cầu dành cho Người trưởng thành của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Dữ liệu nghiên cứu bao gồm các cuộc khảo sát được thực hiện trong giai đoạn 2002-2022.

Kết quả cho thấy, mặc dù hơn 90% số người được hỏi biết hút thuốc có thể gây ung thư phổi, chỉ khoảng 80% nhận thức được nguy cơ mắc bệnh tim. Tỷ lệ người biết hút thuốc làm tăng nguy cơ đột quỵ còn thấp hơn. Nhận thức về những nguy cơ sức khỏe do hít phải khói thuốc thụ động cũng còn nhiều hạn chế.

Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt giữa các quốc gia châu Âu. Nhận thức về mối liên hệ giữa hút thuốc và ung thư phổi tăng đáng kể tại Hà Lan, nhưng lại giảm ở Đức, Pháp, Romania và một số quốc gia khác.

Đáng chú ý, kiến thức về tác hại của khói thuốc thụ động cũng suy giảm ở một số chỉ số tại Đức, Pháp và Hà Lan.

Liên minh châu Âu (EU) đã từng bước siết chặt các quy định về thuốc lá, trong đó có yêu cầu về cảnh báo sức khỏe trên bao bì, hạn chế quảng cáo và khuyến mại thuốc lá. Một nghiên cứu trước đây tại 6 quốc gia EU cũng cho thấy những người hút thuốc có hiểu biết tốt hơn về các nguy cơ sức khỏe liên quan đến thuốc lá thường có xu hướng nhận thức rõ hơn về tác động của những cảnh báo trên bao bì sản phẩm.

Châu Âu siết chặt các quy định về thuốc lá

Những phát hiện trên được công bố trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Âu đang tăng cường kiểm soát các sản phẩm thuốc lá và nicotine, trong khuôn khổ nỗ lực giảm tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở giới trẻ.

Tháng 4.2026, Vương quốc Anh thông qua một dự luật mang tính bước ngoặt về kiểm soát thuốc lá, theo đó cấm bán các sản phẩm thuốc lá cho những người sinh từ năm 2009 trở đi, nhằm hướng tới xây dựng một thế hệ không khói thuốc.

Bỉ và Latvia đã cấm bán thuốc lá điện tử dùng một lần từ tháng 1.2025, xuất phát từ những lo ngại về sức hấp dẫn của sản phẩm này đối với giới trẻ và tác động tiêu cực đến môi trường.

Trong khi đó, Tây Ban Nha và Pháp đã ban hành các quy định mới nhằm hạn chế hút thuốc tại những không gian công cộng ngoài trời trong năm 2025.

EU đặt mục tiêu xây dựng một 'thế hệ không thuốc lá' vào năm 2040, với tỷ lệ người hút thuốc giảm xuống dưới 5%, so với mức khoảng 25% hiện nay.

Trong thập kỷ qua, EU đã cấm thuốc lá điếu và thuốc lá cuốn tay có hương vị đặc trưng, trong đó có hương bạc hà, theo Chỉ thị về Sản phẩm Thuốc lá. Hiện nay, Ủy ban châu Âu đang tiến hành tham vấn về các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới, với thời hạn kết thúc vào thứ Sáu.

Theo WHO, sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh trên toàn thế giới. Mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 7 triệu người, trong đó có hơn 1,6 triệu người không hút thuốc nhưng tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động.

Theo KHÁNH MY/baovanhoa.vn